'Oost-Europeanen zijn productiever dan Nederlanders'

Dat werkgevers liever Oost-Europeanen inhuren dan Nederlandse werklozen is logisch: ze presteren veel beter. Dat concludeert socioloog Jelmer Uitenhuis.

© ANP. Een medewerker van de FNV (M) is in gesprek met Poolse arbeiders op de Poolse Banenbeurs in de Westergasfabriek in Amsterdam.

Als ik een kas in het Westlandgebied of een distributiecentrum in de buurt van Rotterdam gehad zou hebben, dan kwam de gemeente Rotterdam binnenkort op bezoek. Omdat deze uitkeringsgerechtigden bij mij wil laten werken, in plaats van de Polen, Bulgaren of Tsjechen die ik nu in dienst heb. De kans dat ik 'nee' zou zeggen, is enorm.

Ooit was ik in de positie om laagopgeleiden aan een baan te helpen. Ik werkte bij een intern uitzendbureau in een distributiecentrum van de grootste kruidenier van Nederland. Ik was verantwoordelijk voor het aannemen van nieuwe orderpikkers. Om orderpikker te worden heb je eigenlijk alleen basisschool nodig. De Nederlanders die bij ons wilden werken waren langdurig werkloos, kwamen net uit de bak, of waren laagopgeleide starters op de arbeidsmarkt.

Bij de laagopgeleide starters waren er twee scenario's. Een: de werknemer ging het werk gemakkelijk af en had binnen de kortste keren een andere uitdaging gevonden, meestal buiten ons bedrijf. Twee: de medewerker bleek trouw, maar haalde veelal met moeite de productienormen. Dit zijn de arbeidskrachten die iedere keer weer moeten nadenken bij de makkelijke routinehandeling die ze dagelijks meerdere honderden keren moeten uitvoeren.

Dan waren er mensen die net uit het gevang kwamen. Degenen die van plan waren nu echt iets te maken van hun leven, en de mensen die binnen de kortste keren weer zouden vervallen in oude gewoonten.

Gok
Langdurig werklozen, daarvan bestonden grofweg drie soorten. Een: de mensen die niet wilden werken. Twee: degenen die werkloos waren omdat ze vanwege persoonlijke omstandigheden buiten de arbeidsmarkt waren komen te staan. En de derde groep die wel wilde werken, maar voor wie zelfs dit eenvoudige werk te moeilijk bleek.

Het aannemen van Nederlandse werknemers in een functie voor laagopgeleiden is een gok. Het verloop is enorm. De trouwste medewerkers halen meestal slechts met moeite de productienorm. De medewerkers die de productienorm gemakkelijk halen, zijn meestal snel weer weg. En de ongemotiveerden, die wil je als werkgever niet.

Hiertegenover stond de groep Oost-Europese werknemers. Die hadden over het algemeen een iets hogere opleiding dan de Nederlanders die zich aanbieden. Ze hadden het werk binnen de kortste keren door, en beheersten alle handelingen snel. Ze waren bewust naar Nederland gekomen om geld te verdienen. Omdat hun gezinnen veelal nog in Oost-Europa woonden, brachten ze geen privéballast mee. Kortom: ze kunnen veel meer productie draaien dan de Nederlandse medewerkers.

De Oost-Europese medewerker haalt gemakkelijk een productie die ongeveer 130 à 150 procent is van de productienorm. Kortom: als ik voor het werk normaal 140 Nederlanders nodig heb, hoef ik voor datzelfde werk slechts 100 Polen in te huren.

Geld bij

Het betekent nogal wat als de kruidenier 40 extra medewerkers zou aannemen: hij moet meer werknemers inhuren, en vaker nieuwe medewerkers zoeken. De arbeidskosten gaan omhoog, daardoor worden producten in de winkel duurder. De consument gaat minder kopen, of naar een andere supermarkt die wel Oost-Europeanen heeft ingehuurd.

Als de gemeente Rotterdam bij de kassen of een distributiecentrum aanklopt met de vraag uitkeringsgerechtigden aan te nemen, dan zegt die werkgever: daar moet geld bij. Wil een gemeente uitkeringsgerechtigden aan het werk helpen, dan moeten die werknemers de concurrentie aan met mensen die een hoger productieniveau halen en in redelijke mate trouw zijn aan de werkgever (ze melden zich niet vaak af, zijn niet te laat, zijn bereid onregelmatig en overuren te werken, en ze hebben geen uitzicht op een snelle promotie naar een uitdagender baan). Dat gaan de meeste uitkeringsgerechtigden verliezen. De door de gemeente uitgezochte medewerker is minder rendabel dan de Oost-Europeaan. Vrijwillig doet een bedrijf dat niet, en dwingen mag volgens de wetgeving niet. Het enige antwoord is: subsidie.

Mensen aan het werk helpen is goed. Maar liefdadigheid verlangen van werkgevers is naïef. Daarom moet een overheid veel geld spenderen om mensen aan het werk te krijgen. Dat vergt een enorme investering, die vaak groter is dan wat een dergelijke medewerker economisch oplevert. Als we vinden dat werken het belangrijkste is dat mensen kunnen doen, moeten we daar veel geld voor uittrekken.

Jelmer Uitenhuis is socioloog.

 Een Nederlander aannemen in een functie voor laagopgeleiden is een gok  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden