Oost-Azië droomt van een economische unie

Zuidoost-Azië ligt ingeklemd tussen twee reuzen-in-opkomst: China en India. Verslaan kan het die twee niet. Daarom onderneemt het vanaf vandaag een poging ze in te lijven....

Vandaag haalt de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties (Asean) een kunststukje uit: zes bordjes draaiende houden op een stokje. Drie bordjes draaien al langer mee: China, Japan en Zuid-Korea wonen sinds 1997 de bijeenkomsten bij in de zogeheten Asean+3. En vandaag worden drie nieuwe bordjes in de lucht gegooid: India, Australië en Nieuw-Zeeland – Asean+6, misschien ooit de Oost-Aziatische Gemeenschap. Presto! De eerste Oost-Azië-top staat in de schijnwerpers.

De tien lidstaten van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties (Asean) vormen een regio met 558 miljoen inwoners en met, bij elkaar opgeteld, een bruto ‘binnenlands’ product van tegen de 680 miljard euro. In 1967, tijdens de Koude Oorlog, ontstaan als een slaperig clubje van vijf Amerika-getrouwen (Indonesië, Maleisië, Singapore, de Filipijnen en Thailand), is de Asean in de jaren negentig uitgegroeid (met Brunei, Vietnam, Laos, Birma en Cambodja) tot een economisch samenwerkingsverband dat tegen 2012 één gemeenschappelijke markt wil vormen – naar voorbeeld van de Europese Unie.

De aanwezigheid in Oost-Azië van economische ‘tijgers’ als Japan en Zuid-Korea, en inmiddels ook de verrijzende reuzen China en India, nodigt uit tot uitbreiding. En daar gaat nu het topberaad over in Kuala Lumpur, hoofdstad van roulerend Asean-voorzitter Maleisië.

Nieuwkomer India, dat in het kader van zijn ‘Look East Policy’ sinds 1992 werkt aan vrijhandelsverdragen met Japan en Zuid-Korea, Singapore, Thailand en Asean als geheel, ziet het al helemaal zitten. ‘Net als de Noord-Amerikaanse Vrijhandelszone (Nafta) en de zich uitbreidende Europese Unie zal ook een Pan-Aziatisch Vrijhandelsgebied een dynamisch en uitnodigend samenwerkingsverband vormen’, zegt premier Manmohan Singh.

Premier Singh is niet de enige die droomt van een Oost-Aziatische Gemeenschap naar voorbeeld van de Europese Unie, waarin de beide reuzen India en China samenwerken met Japan (momenteel nog de tweede economie ter wereld) en de andere Aziatische tijgers, aangevuld met twee niet-Aziatische landen (Australië en Nieuw-Zeeland). Wat een machtsblok zou dat niet worden, met drie miljard inwoners (de helft van de wereldbevolking) en eenvijfde van de wereldhandel.

De toenmalige premier van Maleisië, Mahathir Mohamad, droomde daar begin jaren negentig al van. Alleen was er in zijn droom geen plaats voor Australië en Nieuw-Zeeland, en al helemaal niet voor de Verenigde Staten, de door hem gewantrouwde supermacht. Onder druk van de Amerikanen, die waarschuwden dat er ‘een breukvlak door de Grote Oceaan’ zou ontstaan, onthielden Japan, Zuid-Korea en zelfs enkele Asean-landen toen hun steun, zodat Mahathirs plan werd getorpedeerd. Mahathir vindt het overigens nog steeds een slecht idee Australië en Nieuw-Zeeland te laten meedoen. Maar net als de Europese Unie vormen ook de landen van Oost-Azië een verre van harmonieus geheel. Dat bleek maandag al in de wachtkamer van de Asean+3-top, waar de leiders van Japan, Zuid-Korea en China elkaar tegen het lijf liepen. Japan staat op voet van onmin met Zuid-Korea en China. Die hebben in de eerste helft van de vorige eeuw gebloed onder een Japanse overheersing en storen zich nu aan Japans hernieuwde verheerlijking van zijn verleden.

De Japanse premier Junichiro Koizumi trachtte de situatie te redden door de Zuid-Koreaanse president Roh Moo-hyun de hand te schudden en hem te complimenteren met het grote plasma-tv-scherm aan de wand van de wachtkamer, een product van het Zuid-Koreaanse Samsung. Vervolgens ontspon zich een gesprekje over de populariteit van Zuid-Koreaanse tv-series in Japan. De Chinese premier Wen Jiabao liep weg.

Japan heeft weinig vrienden in Oost-Azië. Premier Koizumi heeft in Kuala Lumpur maar weer eens de knip getrokken om de aanwezigen mild te stemmen: 114 miljoen euro ter bestrijding van de vogelpest en 60 miljoen voor ontwikkelingshulp. Veel heeft het niet geholpen. China weigert (net als Zuid-Korea overigens) een tweegesprek met de Japanse premier in de wandelgangen van Kuala Lumpur.

Maar meer nog zijn de Asean-landen bang voor China. In deze landen speelt de textielindustrie bijvoorbeeld een belangrijke rol. Ze zijn bang dat China binnen twee jaar 60 procent van de wereldmarkt zal overnemen. De Asean-landen zijn echter tot het inzicht gekomen dat ze de Volksrepubliek beter als een uitdaging dan als een vijand tegemoet kunnen treden. Ze hebben dan ook met China afgesproken de wederzijdse tariefmuren vóór 2010 een flink stuk af te breken.

Vandaar dat die andere economische reus van Azië, India, en zelfs het niet-Aziatische Australië en Nieuw-Zeeland ditmaal ook zijn uitgenodigd: voor het broodnodige tegenwicht. Het is aanlokkelijker twee olifanten op een krukje te laten dansen dan je door één olifant te laten platwalsen. Voor de zekerheid heeft de Asean bovendien nog een ander wapen in stelling gebracht: er moet in 2007 een gemeenschappelijke ‘grondwet’ komen waarin democratie, mensenrechten en openbaarheid van bestuur worden vastgelegd. Met zo’n tekst zal de Asean Peking nog in lengte van jaren om de oren kunnen slaan.

Overigens is het een van de Asean-lidstaten zelf die het eerste slachtoffer dreigt te worden van die nieuwe grondwet: Birma (officieel Myanmar geheten). Daar heerst een militaire dictatuur, die de VS en de EU met economische druk tot democratisering trachten aan te sporen. De Asean heeft zich altijd afzijdig gehouden van zulke interventies in een van de eigen lidstaten, maar met zo’n mooie nieuwe grondwet gaat dat natuurlijk niet meer. Gelukkig heeft de Asean-top goed nieuws te melden: een afgezant van de Asean mag Birma bezoeken.

Net als de EU tobt ook Oost-Azië met tegenstrijdige belangen op het gebied van de landbouw. Zo heeft Zuid-Korea hoge tariefmuren opgetrokken om zijn gesubsidieerde rijstboeren te beschermen tegen importrijst uit Thailand (de grootste rijstexporteur ter wereld). Iedere Europeaan zal dan ook begrijpen dat de Oost-Aziatische Gemeenschap een toekomstdroom is die een lange adem vergt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden