Oost-Azië droomt van een economische unie

Zuidoost-Azië ligt ingeklemd tussen twee reuzen-in-opkomst: China en India. Verslaan kan het die twee niet. Daarom onderneemt het vanaf vandaag een poging ze in te lijven....

Vandaag haalt de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties(Asean) een kunststukje uit: zes bordjes draaiende houden op eenstokje. Drie bordjes draaien al langer mee: China, Japan enZuid-Korea wonen sinds 1997 de bijeenkomsten bij in de zogehetenAsean+3. En vandaag worden drie nieuwe bordjes in de luchtgegooid: India, Australië en Nieuw-Zeeland - Asean+6, misschienooit de Oost-Aziatische Gemeenschap. Presto! De eersteOost-Azië-top staat in de schijnwerpers.

De tien lidstaten van de Associatie van Zuidoost-AziatischeNaties (Asean) vormen een regio met 558 miljoen inwoners en met,bij elkaar opgeteld, een bruto 'binnenlands' product van tegende 680 miljard euro. In 1967, tijdens de Koude Oorlog, ontstaanals een slaperig clubje van vijf Amerika-getrouwen (Indonesië,Maleisië, Singapore, de Filipijnen en Thailand), is de Asean inde jaren negentig uitgegroeid (met Brunei, Vietnam, Laos, Birmaen Cambodja) tot een economisch samenwerkingsverband dat tegen2012 één gemeenschappelijke markt wil vormen - naar voorbeeldvan de Europese Unie.

De aanwezigheid in Oost-Azië van economische 'tijgers' alsJapan en Zuid-Korea, en inmiddels ook de verrijzende reuzen Chinaen India, nodigt uit tot uitbreiding. En daar gaat nu hettopberaad over in Kuala Lumpur, hoofdstad van roulerendAsean-voorzitter Maleisië.

Nieuwkomer India, dat in het kader van zijn 'Look EastPolicy' sinds 1992 werkt aan vrijhandelsverdragen met Japan enZuid-Korea, Singapore, Thailand en Asean als geheel, ziet hetal helemaal zitten. 'Net als de Noord-AmerikaanseVrijhandelszone (Nafta) en de zich uitbreidende Europese Unie zalook een Pan-Aziatisch Vrijhandelsgebied een dynamisch enuitnodigend samenwerkingsverband vormen', zegt premier ManmohanSingh.

Premier Singh is niet de enige die droomt van eenOost-Aziatische Gemeenschap naar voorbeeld van de Europese Unie,waarin de beide reuzen India en China samenwerken met Japan(momenteel nog de tweede economie ter wereld) en de andereAziatische tijgers, aangevuld met twee niet-Aziatische landen(Australië en Nieuw-Zeeland). Wat een machtsblok zou dat nietworden, met drie miljard inwoners (de helft van dewereldbevolking) en eenvijfde van de wereldhandel.

De toenmalige premier van Maleisië, Mahathir Mohamad,droomde daar begin jaren negentig al van. Alleen was er in zijndroom geen plaats voor Australië en Nieuw-Zeeland, en alhelemaal niet voor de Verenigde Staten, de door hem gewantrouwdesupermacht. Onder druk van de Amerikanen, die waarschuwden dater 'een breukvlak door de Grote Oceaan' zou ontstaan, onthieldenJapan, Zuid-Korea en zelfs enkele Asean-landen toen hun steun,zodat Mahathirs plan werd getorpedeerd. Mahathir vindt hetoverigens nog steeds een slecht idee Australië en Nieuw-Zeelandte laten meedoen. Maar net als de Europese Unie vormen ook delanden van Oost-Azië een verre van harmonieus geheel. Dat bleekmaandag al in de wachtkamer van de Asean+3-top, waar de leidersvan Japan, Zuid-Korea en China elkaar tegen het lijf liepen.Japan staat op voet van onmin met Zuid-Korea en China. Die hebbenin de eerste helft van de vorige eeuw gebloed onder een Japanseoverheersing en storen zich nu aan Japans hernieuwdeverheerlijking van zijn verleden.

De Japanse premier Junichiro Koizumi trachtte de situatie teredden door de Zuid-Koreaanse president Roh Moo-hyun de hand teschudden en hem te complimenteren met het grote plasma-tv-schermaan de wand van de wachtkamer, een product van het Zuid-KoreaanseSamsung. Vervolgens ontspon zich een gesprekje over depopulariteit van Zuid-Koreaanse tv-series in Japan. De Chinesepremier Wen Jiabao liep weg.

Japan heeft weinig vrienden in Oost-Azië. Premier Koizumiheeft in Kuala Lumpur maar weer eens de knip getrokken om deaanwezigen mild te stemmen: 114 miljoen euro ter bestrijding vande vogelpest en 60 miljoen voor ontwikkelingshulp. Veel heeft hetniet geholpen. China weigert (net als Zuid-Korea overigens) eentweegesprek met de Japanse premier in de wandelgangen van KualaLumpur.

Maar meer nog zijn de Asean-landen bang voor China. In dezelanden speelt de textielindustrie bijvoorbeeld een belangrijkerol. Ze zijn bang dat China binnen twee jaar 60 procent van dewereldmarkt zal overnemen. De Asean-landen zijn echter tot hetinzicht gekomen dat ze de Volksrepubliek beter als een uitdagingdan als een vijand tegemoet kunnen treden. Ze hebben dan ook metChina afgesproken de wederzijdse tariefmuren vóór 2010 eenflink stuk af te breken.

Vandaar dat die andere economische reus van Azië, India, enzelfs het niet-Aziatische Australië en Nieuw-Zeeland ditmaal ookzijn uitgenodigd: voor het broodnodige tegenwicht. Het isaanlokkelijker twee olifanten op een krukje te laten dansen danje door één olifant te laten platwalsen. Voor de zekerheidheeft de Asean bovendien nog een ander wapen in stellinggebracht: er moet in 2007 een gemeenschappelijke 'grondwet' komenwaarin democratie, mensenrechten en openbaarheid van bestuurworden vastgelegd. Met zo'n tekst zal de Asean Peking nog inlengte van jaren om de oren kunnen slaan.

Overigens is het een van de Asean-lidstaten zelf die heteerste slachtoffer dreigt te worden van die nieuwe grondwet:Birma (officieel Myanmar geheten). Daar heerst een militairedictatuur, die de VS en de EU met economische druk totdemocratisering trachten aan te sporen. De Asean heeft zichaltijd afzijdig gehouden van zulke interventies in een van deeigen lidstaten, maar met zo'n mooie nieuwe grondwet gaat datnatuurlijk niet meer. Gelukkig heeft de Asean-top goed nieuws temelden: een afgezant van de Asean mag Birma bezoeken.

Net als de EU tobt ook Oost-Azië met tegenstrijdige belangenop het gebied van de landbouw. Zo heeft Zuid-Korea hogetariefmuren opgetrokken om zijn gesubsidieerde rijstboeren tebeschermen tegen importrijst uit Thailand (de grootsterijstexporteur ter wereld). Iedere Europeaan zal dan ookbegrijpen dat de Oost-Aziatische Gemeenschap een toekomstdroomis die een lange adem vergt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden