Oorverdovend dromenland

De films van producent Jerry Bruckheimer brengen miljarden op. Maar critici haten zijn werk, 'Pearl Harbor' incluis. 'Als recensenten niet van populair vermaak houden, moeten ze er niet over schrijven', vindt Bruckheimer....

'Als ik goede recensies had gekregen en films had gemaakt die in de toptien van de pers zouden staan, had ik allang ander werk moeten zoeken. De studio's eisen succes. Ze geven mij geld en willen dat terug. Zo simpel liggen de zaken.'

Jerry Bruckheimer maakt blockbusters volgens een vast stramien: Bigger, Faster, Louder. Wereldwijd brachten de films die hij produceerde en coproduceerde meer dan 11 miljard dollar op, video- dvd- en televisierechten meegerekend. Ondanks slechte kritieken, bij elke film opnieuw. 'Leeg vakantievermaak', 'oorverdovend' en 'veel te lang' zijn steeds terugkerende, breed uitgemeten kwalificaties. De duizelingwekkende explosies, de snelle montage en de adembenemende camerahoeken worden in bijzinnen afgedaan als visueel spierballenvertoon.

Na Armageddon merkte Bruckheimer boos op dat hij een andere film had gemaakt dan de pers had gezien. 'Ik heb een onderhoudende popcornfilm gemaakt, maar dat snapten zij niet. Als critici niet van populair vermaak houden, moeten ze er niet over schrijven. Recensenten die over klassieke muziek en opera gaan, schrijven toch ook niet over popmuziek.'

'We're in the transportation business', is een van zijn veel terugkerende uitspraken. Bruckheimer vervoert het publiek naar dromenland, naar een rijk waar jeugdige onbezonnenheid het steevast wint, hoeveel obstakels er ook overwonnen moeten worden.

In Pearl Harbor is dat niet anders, maar toch mocht het niet de zoveelste blockbuster worden waarin met veel kabaal wat schepen de lucht in gaan. Bruckheimer stond een epische, romantische zomerhit mét inhoud voor: 'Een meeslepende romance met avontuur en actie.' Géén reconstructie van de Japanse aanval op Pearl Harbor. Als de geschiedenis waarheidsgetrouw was verfilmd, zou de film 'binnen een week uit de bioscoop zijn verdwenen'.

De 57-jarige Bruckheimer begon zijn carrière als producent van commercials. Nog maar 23 jaar oud maakte hij voor horlogefabrikant Pontiac een 60 seconden durende parodie op Bonnie and Clyde, die hem prijzen en aanzien opleverde. Bruckheimer, opgegroeid in Detroit als zoon van Duitse kledingverkoper (inkomen: 140 dollar per week), vertrok naar New York, waar hij vier jaar voor een groot reclamebureau werkte. Nog voor zijn dertigste maakte hij de grote stap naar Hollywood.

De doorbraak kwam met Flashdance (Adrian Lyne, 1983), een niemendalletje over een meisje dat carrière wil maken als danseres. Overdag werkt ze als lasser, 's avonds danst ze in een nachtclub.

Flashdance bracht in de Verenigde Staten meer dan 100 miljoen dollar op, maakte - voor even - een ster van Jennifer Beals (hoewel voor de dansscènes veelal een mannelijke stand-in werd gebruikt, en leverden Giorgio Moroder en Irene Cara een Oscar op voor hun titelsong What a feeling. Moroder won in 1986 met Take my Breath Away uit Top Gun opnieuw een Oscar voor een Bruckheimerfilm. Het zijn de enige Oscars die zijn films hebben gewonnen, op een totaal van vijftien nominaties, waaronder geen enkele voor Bruckheimer zelf.

Flashdance markeert het begin van een zeer profijtelijke samenwerking tussen Bruckheimer en producent Don Simpson, een monsterverbond dat zou duren tot 19 januari 1996. Toen werd de flamboyante Simpson dood aangetroffen op het toilet, met de biografie van Oliver Stone op zijn knieën, en een lijf vol drugs en alcohol - een gebeurtenis die in persmappen en goedgekeurde biografieën van Bruckheimer steevast wordt afgedaan als 'een tragisch incident tijdens de productie'.

'We have no obligation to make art', schreef Simpson eind jaren zeventig in een memo. 'We have no obligation to make a statement. Our obligation is to make money.' Het idee was niet nieuw, maar zo schaamteloos als Simpson had niemand het nog verwoord.

De films van Simpson en Bruckheimer, die in dezelfde pikwarte Ferrari's reden, leunden op een concept, op één enkel idee dat in een paar woorden is na te vertellen. Jong plattelandsmeisje maakt het in de grote stad (Flashdance, Coyote Ugly). Of: twee jeugdvrienden vallen voor hetzelfde verpleegstertje (Pearl Harbor).

In de formulefilms van Simpson en Bruckheimer is geen plaats voor een auteur-regisseur. Veelal wordt gebruik gemaakt van de diensten van succesvolle regisseurs van clips en commercials, zoals Adrian Lyne, Tony Scott (Top Gun, 1984; Enemy of the State, 1998), Dominic Sena (Gone in Sixty Seconds, 2000) en Michael Bay (Bad Boys, 1995; Armageddon, 1998, en nu dus Peal Harbor). Een goed scenario is meegenomen, maar een hit op de soundtrack en een uitgekiende marketingcampagne zijn vele malen belangrijker.

Pearl Harbor werd gelanceerd met een premièrefeest op een vliegdekmoederschip van de Amerikaanse marine. Kosten: 5 miljoen dollar. Veel geld, maar dat werd dubbel en dwars terugverdiend door de publiciteit die het opleverde, rekende Bruckheimer voor.

Simpson stond bij leven te boek als de creatieveling, Bruckheimer als de perfectionistische regelaar. Een producent van een uitstervend soort, betrokken bij alles. Van het ontwikkelen van verhalen tot de muziekkeuze. Hij zou zelfs eigenhandig het geluidsniveau bij de explosies aanpassen.

Zelf ziet hij het overtuigen van anderen als zijn belangrijkste taak. Ondanks al zijn successen, elke keer weer opnieuw. Een studio om de film te maken, een acteur om een rol te nemen, een regisseur om aan het scenario te werken, een studio om een schrijver in te huren of de filmrechten van een boek te kopen.

Pearl Harbor was in eerste instantie begroot op 200 miljoen dollar, maar dat was Disney toch wat te gortig. Met pijn en moeite werd het budget teruggebracht tot 145 miljoen dollar, maar Disney's topman Joe Roth wilde niet verder gaan dan 135 miljoen - nog altijd het hoogste budget dat door een studio is goedgekeurd.

Regisseur Michael Bay wilde er mee ophouden, maar Bruckheimer zette door. De twee leverden hun salaris in, en gaan pas verdienen nadat de studio zijn investeringen heeft terugverdiend. Veel zorgen hoeven ze zich niet te maken: Pearl Harbor bracht in zijn openingsweekend ruim 72 miljoen dollar op, hoewel de Amerikaanse kritieken opnieuw slecht waren. 'De Japanse verrassingsaanval op Pearl Harbor heeft een schitterende film opgeleverd, vol onvergetelijke scénes. (...) De naam van deze film is From Here to Eternity', schreef The New York Times venijnig.

Oscars zitten er waarschijnlijk opnieuw niet in, of het moet zijn voor de special effects of de geluidsmontage. Disney moet zich er meer van hebben voorgesteld. Niet toevallig nam Peter Schneider, een van de topmannen van de studio, afgelopen week ontslag.

Bruckheimer laat zich na het publiciteitsoffensief niet meer zien. Hij werkt onverdroten door. Aan The Tiger Project (gebaseerd op het werk van een Indiase natuurbeschermer), aan Esau (bergbeklimmer ontdekt op de flanken van de Himalaya de legendarische yeti) en aan Black Hawk Down, een 'reconstructie' van de slag in Mogadishu in 1993 tussen Amerikaanse elite-eenheden en Somalische troepen, die wordt aangekondigd als 'a brilliant war story'.

Waar hebben we dat eerder gehoord?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden