Oorlogsverleden blijft Japan in de weg staan

Het bezoek van de Chinese president Jiang Zemin aan Japan heeft donderdag een korzelig karakter gekregen. China verwachtte dat Japan verontschuldigingen zou aanbieden voor de wreedheden die het tijdens de Tweede Wereldoorlog in China heeft begaan....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Het bezoek van Jiang Zemin was woensdagavond hoopvol begonnen. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat een Chinees staatshoofd een bezoek brengt aan Japan. China, dat zichzelf 'het Rijk van het Midden' noemde, beschouwde zich vele eeuwen lang als het middelpunt van de wereld. Als het buitenland contact wenste, moest het maar afgezanten met geschenken naar de keizer sturen.

Dat de Chinese president nu een bezoek brengt aan Japan, getuigt volgens de Amerikaanse oriëntalist Ezra Vogel van het besef dat er een nieuwe wereldorde is ontstaan. China moet het geïndustrialiseerde Japan als tweede grootmacht van Azië erkennen.

Ondanks de ideologische kloof die hen scheidt zijn China en Japan belangrijke handelspartners van elkaar. Zonder de financiële hulp en de particuliere investeringen vanuit Japan zou de Chinese economie sinds 1980 lang niet zo spectaculair zijn gegroeid.

Maar zoals de meeste Nederlanders de Duitsers nog vele jaren na de oorlog hardnekkig 'de moffen' bleven noemen, zo spreken veel Chinezen van 'de duivels' als ze de Japanners bedoelen. De haat tegen de Japanners, die in 1931 al een groot deel van het noordoosten van China veroverden en vanaf 1937 probeerden ook de rest van China aan zich te onderwerpen, is nog springlevend.

Een Amerikaanse journalist trof onlangs in het dorpje Huanghua Yu een man van 88 die bij het woord 'Japanners' in tranen uitbarstte. Zijn vader was in 1943 levend verbrand door de Japanners, die 52 mannen uit het dorp opsloten in een huis dat vervolgens werd platgebrand.

De grootste massamoord vond in 1937 plaats bij de verovering van Nanking, toen de Japanse soldaten hun machinegweren leegschoten op vluchtende burgers en massaal aan het verkrachten sloegen. Volgens China zijn er bij het bloedbad van Nanking 300 duizend doden gevallen, maar dat spreekt Japan tegen. Het geallieerde Tribunaal van Tokio stelde het dodental vast op 140 duizend.

Maar ook op het platteland hielden de Japanse soldaten vreselijk huis. Duizenden dorpen werden platgebrand, miljoenen boeren vonden de dood. In de omgeving van Harbin gebruikten de Japanners Chinese gevangenen voor hun experimenten met biologische wapens, waaronder cholera, miltvuur en de pest.

Japan heeft in de loop der jaren in verschillende bewoordingen zijn spijt betuigd voor dit verleden. In de verklaring van gisteren wordt verwezen naar die excuses uit 1972 en 1995 en neemt Japan de schuld op zich voor 'groot onheil en schade die zijn berokkend aan het Chinese volk door zijn agressie tegen China'. Deze nieuwe tekst zal echter niet worden getekend - blijkbaar omdat China er niet tevreden mee is. Sommige Japanners, 'onder wie bepaalde politieke figuren en hoge functionarissen, ontkennen de historie van agressie en bedekken die met de mantel der liefde', zei de woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren in Peking. Zonder ondertekening heeft de verklaring wel politieke waarde, maar is het geen wettig document.

De verwachting dat Japan met een ruiterlijker schuldbekentenis zou komen was vorige maand gewekt, tijdens een bezoek van de Zuid-Koreaanse president Kim Dae Jung. Toen bood premier Keizo Obuchi zijn 'van harte gemeende excuses' aan voor 'het historische feit dat het Japanse koloniale bewind onnoemelijk veel schade en pijn heeft berokkend aan het Koraanse volk'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden