Column

'Oorlogsmisdaden zijn niet af te kopen, niet met woorden en niet met geld'

Een schaderegeling aan de 'kinderen' van Zuid-Sulawesi is wel degelijk een erkenning van het destijds door de eigen overheid toegebrachte leed, vindt Lidy Nicolasen. 'Nederland had de plicht de eigen inwoners te beschermen. Na 67 jaar nog knijperig doen als je hebt verzaakt, is ridicuul.'

Mevrouw Paturusi en de heer Monji tijdens de schorsing van de rechtszaak tegen de staat om de executie van duizenden Indonesische mannen in 1947 in Zuid-Sulawesi door Nederlandse militairen. Beeld anp

Afgelopen week waren drie hoogbejaarde en broze Indonesiërs in Nederland. De oudste, de 82-jarige Syafiah Patursi, declameerde opgetogen de eerste zinnen van het Wilhelmus. Ze was ongeveer 14 jaar toen haar vader werd geëxecuteerd. Ze woonde in Bulukumba op Zuid-Celebes, het tegenwoordige Zuid-Sulawesi. Haar vader was ambtenaar. Hij ging rond met vaccinaties en ze dachten allemaal dat hij in hoog aanzien stond bij de Nederlandse overheerser.

Waarvan hij werd beschuldigd hebben ze nooit geweten. Zoals ze het evenmin weten van de andere mannen - tussen de 214 en 240 - die zonder enige vorm van proces werden geëxecuteerd in en rondom Bulukumba. Het waren voornamelijk boeren en vissers. Sommige boeren werden neergeschoten toen ze de rijstvelden invluchtten. De meeste anderen werden groepsgewijs geëxecuteerd, bij voorkeur onder het toeziend oog van de weduwen en kinderen.

De executies waren een waarschuwing aan het adres van mogelijke andere rebellen. Pas op, dit is je lot als je je tegen Nederland keert. Het gebeurde in de eerste maanden van 1947. Op Zuid-Celebes waren veel aanhangers van de republiek te vinden en Nederland wilde dat verzet grondig de kop indrukken. Nederland wilde zich kunnen richten op Java en Sumatra, waar de belangrijkste brandhaarden van het verzet zaten.

Fanatieke navolgers
Kapitein Raymond Westerling kreeg met zijn elitetroepen opdracht Zuid-Celebes te zuiveren en de bevolking te intimideren. Dat deed hij grondig. In nog geen drie maanden tijd werden er 3500 mannen gedood, veelal via standrechtelijke executie. 'Wie zijn de kwaden? Wijs ze aan', zeiden de militairen in elke kampong, als ze zelf al niet spionnen hadden ingehuurd. Haalde Westerling de trekker niet over, dan deden zijn fanatieke navolgers het wel.

Beeld anp

Ze hadden geen idee wie hun slachtoffers waren en of ze zich schuldig hadden gemaakt aan iets dat op rebellie leek. De oorlogsmisdaden werden in Nederland in de doofpot gestopt. Westerlingen werd de hand boven het hoofd gehouden. Drie van zijn officieren werden wel berecht.

Excuses
Nederland heeft inmiddels de onrechtmatigheid van de misdaden erkend. Er zijn excuses aangeboden en de eerste schadevergoedingen aan nabestaanden zijn verstrekt. Hoogbejaarde weduwen. Destijds waren ze tieners. Vaak niet ouder dan de zonen en dochters van de geëxecuteerde mannen, zoals Syafiah Patursi. Zij was met twee andere 'kinderen' in Den Haag om de Staat er via de rechtbank van te overtuigen dat ook zij recht hebben op een schadevergoeding. Dat ook zij tot de nabestaanden moeten worden gerekend.

Zo weinig naspeuring als Nederland destijds stopte in de antecedenten en de schuld van mogelijke rebellen, zo grondig wordt nu de doopceel gelicht van weduwen die een beroep doen op een schaderegeling. Ze moeten ooggetuige van de executie zijn geweest en daarvan moet in openbare bronnen gewag zijn gedaan. Het zijn maar enkele van de voorwaarden.

Nederlandse ambtenaren doen ter plekke onderzoek. Ze aarzelen niet bejaarden als potentiële fraudeurs te beschouwen en hen in hun huizen op te zoeken en te ondervragen, evenals dorpshoofden en opgevoerde getuigen.

De Staat is 'dwangmatig op zoek naar mogelijke verschillen' tussen de gegevens in de aanvragen voor de schadevergoeding en de werkelijkheid, zei advocate Liesbeth Zegveld tegen de rechtbank. Zij vertegenwoordigt de nabestaanden, samen met de Stichting Comité Nederlandse Ereschulden.

De heer Halik (2de van L), de heer Monji (3de vAN L) en mevrouw Paturusi (2de R) tijdens de schorsing van de rechtszaak tegen de staat om de executie van duizenden Indonesische mannen in 1947 in Zuid-Sulawesi door Nederlandse militairen. Beeld anp

Bang voor nieuwe claims
Er is inmiddels vier ton uitbetaald aan weduwen. Er liggen nog aanvragen van tien andere weduwen. Mocht de rechter 'kinderen' als officiële nabestaanden erkennen, dan zal het beroep op de schadevergoeding van 20 duizend euro per persoon zich niet beperken tot de vijf die nu een aanvraag hebben ingediend. Geen mens weet hoeveel andere 'kinderen' ook een beroep op de regeling doen.

De Staat is bang voor onverwachte nieuwe claims en beroept zich op verjaring. Oorlogsmisdaden zijn niet af te kopen, niet met woorden en niet met geld. Ze dekken de materiële noch de geestelijke schade. Maar een schaderegeling is wel degelijk een erkenning van het destijds door de eigen overheid toegebrachte leed. Indië hoorde bij het koninkrijk. Nederland had de plicht de eigen inwoners te beschermen. Na 67 jaar nog knijperig doen als je hebt verzaakt, is ridicuul.

Lidy Nicolasen is redacteur van de Volkskrant. Iedere zaterdag schrijft zij een column voor Volkskrant.nl.

De heer Halik tijdens de schorsing van de rechtszaak Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden