Oorlogskas is geregeld, nu is het aan de politici

Nu het permanente Europese noodfonds ESM er daadwerkelijk gaat komen, kan voorzichtig worden gedacht aan het einde van de eurocrisis. Zonder het noodfonds was de euro ten dode opgeschreven.

MARC PEEPERKORN

Daverend applaus in Brussel en Straatsburg en opluchting op de internationale financiële markten, nadat het Duitse Constitutioneel Hof woensdag het licht op groen zette voor het permanente Europese noodfonds. Eindelijk schemert er licht aan het eind van de tunnel. Wat de voormalige Franse president Sarkozy in maart iets te haastig verkondigde - 'we slaan de pagina van de financiële crisis om' - lijkt zes maanden later toch bewaarheid te worden.

De uitspraak van het Hof in Karlsruhe maakt de weg vrij voor het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), het nieuwe noodfonds dat nog dit najaar met 500 miljard euro vers geld wankelende eurolanden overeind kan houden.

Samen met resterende geld in het huidige fonds (bijna 240 miljard) en de speciale euro-oorlogskas van het Internationaal Monetair Fonds (330 miljard), beschikt de EU drie jaar na het uitbreken van de eurocrisis dan toch over de langverwachte en veelbesproken 'bazooka' om speculanten af te poeieren.

Feitelijk wordt er zelfs meer dan 1.070 miljard euro in stelling gebracht. De oprichting van het ESM was immers een harde voorwaarde bij het besluit afgelopen week van de Europese Centrale Bank (ECB) om 'ongelimiteerd' obligaties van probleemlanden op te kopen. Ook die geldkraan kan nu - onder voorwaarden - open. In de praktijk staat er dus een dubbele bazooka klaar. Voor één keer gaat de Europese besluitvorming niet met twee kleine stapjes vooruit en vervolgens een grote stap naar achter, maar met een hink-stap-sprong over een peilloos diepe valkuil heen.

Zonder noodfonds was de euro namelijk ten dode opgeschreven. Die ramp is voorlopig afgewend. Dat het Hof in Karlsruhe enkele beperkingen oplegde aan toekomstige Duitse bijdragen aan het fonds, kon de juichstemming woensdag dan niet drukken.

De twee bazooka's brengen rust op de markten. Dat geeft de regeringsleiders tijd maatregelen af te kaarten waarmee de crisis echt bezworen kan worden. Ten eerste is dat een snelle aanvaarding van het voorstel van de Europese Commissie-voorstel om de ECB het toezicht te geven op alle circa 6.000 banken in de eurozone. Failliete banken die staten aan de rand van een bankroet brengen, mogen in de eurozone niet meer voorkomen. De ECB controleert daarom niet alleen de banken, ze kijkt ook of ze voldoende kapitaalbuffers hebben, verstrekt de bankvergunningen en kan sancties opleggen.

Europees banktoezicht is daarmee een politiek mijnenveld, zeker als het wordt gevolgd door een Europese garantie op spaartegoeden en een Europese stroppenpot voor het geval een bank toch omvalt. De overdracht van soevereiniteit - dit keer aan het ECB in Frankfurt - en het gezamenlijk beheer van miljarden euro's in nationale stroppenpotten, bieden de lidstaten volop kansen hard op de rem te trappen. Terwijl het banktoezicht - zeer ambitieus - eind dit jaar door het lidstaten én het Europees Parlement moet zijn goedgekeurd.

Minstens zo belangrijk om de crisis te beëindigen, zijn de voorstellen die EU-president Van Rompuy volgende maand presenteert en waarmee de EU trekjes van een staat krijgt. Nog striktere budgetdiscipline, harde afspraken over het te voeren sociaal-economisch, belastingharmonisatie en meer macht voor Brussel, kortom een echt economisch bestuur van de eurozone. Ook over deze plannen wordt eind dit jaar een politiek akkoord verwacht. Gelukkig voor Van Rompuy keurde het Hof in Karlsruhe met het noodfonds ook het nieuwe, strenge euroverdrag goed.

De adempauze op de markten biedt de leiders de mogelijkheid aan te tonen dat de euro een onomkeerbaar project is. Een uitgelezen kans en waarschijnlijk ook hun laatste. Veel meer dan een dubbele bazooka kan niet in stelling worden gebracht.

Barosso zegt het f-woord: 'EU moet federatie worden'

Na ruim een half uur komt het 'f-woord' eruit: 'De EU moet zich ontwikkelen tot een federatie van nationale staten. Dat is wat we nodig hebben, dat is onze politieke toekomst.' De stip aan de horizon die José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, woensdag zet, krijgt grote bijval in het Europees Parlement.

In zijn Staat van de Unie-toespraak, de aftrap van het nieuwe politieke seizoen, betoogt Barroso dat er één harde les uit de crisis moet worden getrokken: landen kunnen hun eigen lot niet meer bepalen, dat lukt alleen nog in Europees verband. De regeringsleiders moeten deze waarheid onder ogen zien en de EU uitrusten met meer macht.

Financieel, economisch en politiek dient de Europese Unie volgens Barroso verder te integreren. Niet tot een superstaat, maar tot een federatie van natiestaten, die meer dan de EU nu democratisch wordt gecontroleerd.

Barroso wil dat iedere partij in het europarlement in 2014, tijdens de Europese verkiezingen, een kandidaat naar voren schuift voor zijn baan. Dat dwingt de regeringsleiders tot openheid, waar ze nu onderling en achter gesloten deuren de voorzitter van de Europese Commissie aanwijzen.

De leider van de euroliberalen Guy Verhofstadt ging het niet ver genoeg. Hij gruwt van een federatie van staten, dat is volgens hem 'meer van hetzelfde'. Verhofstadt wil een Federale Unie van Europa, waarin de natiestaten opgaan.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden