nieuws JSF

Oorlogsdebuut JSF: Israël zet als eerste het Amerikaanse gevechtsvliegtuig in

Een kwart eeuw na het begin van de ontwikkeling en vele miljardenoverschrijdingen en technische problemen verder heeft de Joint Strike Fighter (JSF) zijn vuurdoop gehad. Nog voor de VS heeft Israël het omstreden gevechtsvliegtuig, dat ook door Nederland na veel pijn en moeite is aangeschaft, ingezet bij een luchtaanval.

Een Israëlische F-35 in 2016 bij zijn debuutvlucht in Israël. Beeld Israeli Air Force, major Ofer

De hightech-stealthjager, die nu F-35 Lightning heet, maakte zijn debuut op het Syrische strijdtoneel. ‘Wij vliegen de F-35 in het hele Midden-Oosten’, zei de bevelhebber van de Israëlische luchtmacht Amikam Norkin dinsdag vol trots over de allereerste inzet van het ‘gevechtsvliegtuig van de toekomst’.

Mooiere woorden hadden het Pentagon en fabrikant Lockheed Martin niet kunnen wensen. Want de aanvalsmissie is een mijlpaal in ’s werelds duurste defensieproject ooit, eentje die zowel het Pentagon als de fabrikant goed kan gebruiken na jaren van negatieve publiciteit. Volgens generaal-majoor Norkin is de F-35 al twee keer ingezet ‘op diverse fronten’. 

De bevelhebber van een van de sterkste luchtmachten ter wereld maakte niet bekend waar en wanneer de Amerikaanse stealthjager, de opvolger van de F-16, zijn aanvalsdebuut maakte. Maar omdat Israël al jarenlang een ‘geheime oorlog’ voert in Syrië, staat buiten kijf dat de F-35 werd ingezet tegen militaire doelwitten van Iran en Hezbollah in Syrië. De Israëlische luchtmacht bestookt geregeld vanaf grote afstand Iraanse wapenzendingen bestemd voor Hezbollah-strijders. 

Hierbij worden Israëlische F-16’s en F-15’s ‘geparkeerd’ in het luchtruim van Libanon vanwaaruit ze vervolgens militaire doelen in Syrië met raketten bestoken. Veelzeggend is dat Norkin een foto toonde van een Israëlische F-35 vliegend boven de Libanese hoofdstad Beiroet. Het Libanese leger, dat geen partij is voor de Israëliërs, staat de operaties al jaren oogluikend toe. Hoe de F-35 presteerde tijdens de aanval, moet nog duidelijk worden.

Een Britse F-35 wordt getest in de VS. Met Nederland is Groot-Brittannië een van de negen landen die deelnamen aan de ontwikkeling van het gevechtsvliegtuig. Beeld Defenceimagery.mod.uk

Onaantastbaar

Omdat de luchtmachtbevelhebber ook nieuwe details prijsgaf over de recente militaire confrontaties tussen Israël en Iraanse troepen in Syrië, wordt ervan uitgegaan dat de F-35’s onder andere bij deze aanvallen zijn ingezet. Begin deze maand sloeg Israël hard terug, nadat Iraanse militairen voor het eerst raketten hadden afgevuurd op de Israëlische Golan-hoogte.

Ruim vijftig Iraanse kampementen en opslagplaatsen in het zuiden van Syrië werden hierop aangevallen. Volgens Jeruzalem was deze tegenaanval ‘een van de grootste operaties van de Israëlische luchtmacht van de afgelopen tien jaar’.

Het Syrische leger, dat beschikt over Russische luchtverdedigingssystemen, reageerde door de Israëlische toestellen te bestoken met meer dan honderd luchtdoelraketten. Geen enkele trof doel. In februari lukte het de Syriërs wel de onaantastbaar geachte Israëlische luchtmacht in verlegenheid te brengen. Toen werd een F-16 neergeschoten die in het noorden van Israël crashte. Het was voor het eerst sinds 1982 dat de Israëliërs een gevechtsvliegtuig verloren.

De F-35, die in tegenstelling tot de F-16 moeilijk zichtbaar is op de radar, moet de Israëlische suprematie in de lucht in de komende decennia bestendigen. Het toestel kan ongezien tot diep in het vijandelijke luchtruim opereren. De Israëlische versie, de ‘Adir’ ofwel ‘Machtige’, is sinds december operationeel. Jeruzalem beschikt nu over negen toestellen van de vijftig die zijn besteld. Ter vergelijking: Nederland heeft er 37 besteld. 

Een Nederlandse F-35 tijdens een testvlucht in de VS. Op de achtergrond een F-16, het toestel dat zal worden vervangen door de F-35. Beeld Ministerie van Defensie

'Pechproject'

Dat Israël zo snel de F-35 gebruikt voor een aanvalsmissie, is opmerkelijk. De F-35 is al sinds 2015 operationeel bij de Amerikaanse mariniers en sinds 2016 bij de Amerikaanse luchtmacht. Maar tot op heden heeft het Pentagon besloten ze niet in te zetten.

De F-35 vloog voor het eerst in 2006. In de jaren daarvoor werd het project geplaagd door veel technische tegenvallers en vertragingen. Hierdoor werd de ontwikkeling van het toestel aanmerkelijk duurder. Vier jaar geleden was het ‘pechproject’ maar liefst 163 miljard dollar (139 miljard euro) boven het budget en liep het zeven jaar achter op schema. Tijdens de presidentsverkiezingen hekelde Donald Trump uitvoerig de talloze problemen rond de F-35. De bijna 2.500 vliegtuigen die het Pentagon wil kopen, gaan de Amerikaanse belastingbetaler nu zo’n 400 miljard dollar kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.