Oorlog was een feest voor de West

niet bezet zoals Nederland en Indimaar de oorlog ging niet aan deze kolonies voorbij en werd er zelfs 'gevierd'. Vanwege het belang van de bauxietwinning voor de vliegtuigindustrie en de oliewinning stuurden de Amerikanen troepen naar de Nederlandse kolonien gaven met hun dollars een enorme impuls aan de plaatselijke economie....

Gerard Groeneveld

Naast geld, Chesterfields, Camels, Coca-Cola en Colgate brachten de yankees veel vertier. In de uitgaanscentra werden in het weekend nieuwe dansen uitgeprobeerd, en veel mannen brachten hun kroeshaar volgens de laatste mode met een flinke lik pommade in model. Een grote stroom prostituees zorgde ervoor dat de GI's voor even hun heimwee konden vergeten (wat tot gevolg had zo'n 80 procent van de Amerikanen met gonorroe rondliep).

Toch kende de oorlog in de West ook minder plezierige kanten, met name

De schrijver Hugo Pos vluchtte na de Duitse inval in 1940 halsoverkop uit Nederland, omdat hij niet alleen van Surinaamse afkomst was, maar ook nog joods. In Paramaribo werd hij een hartstochtelijk promotor voor de Prinses Irene Brigade, het Nederlandse leger in ballingschap. Zo'n vijfhonderd creoolse vrijwilligers meldden zich aan. Maar Londen toonde weinig enthousiasme. Pas veel later hoorde Pos waarom: de minister van oorlog vreesde problemen met de militairen uit Zuid-Afrika.

Het is een van de vele opvallende anekdotes uit het informatieve boekje Wereldoorlog in de West van Liesbeth van der Horst, directeur van het Verzetsmuseum in Amsterdam. Van verschillende kanten belicht zij het tot voor kort vrijwel onbekende lot van Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Suriname en de Antillen waren weliswaar voor de aanzienlijke groep uit Nederlandsch-Indivergebrachte geerneerde Duitsers en NSB'ers.

Bijna 150 Indische Mussert-aanhangers werden gevangengezet in een concentratiekamp op de Jodensavanne, vijftig kilometer ten zuiden van Paramaribo. Jarenlang hadden ze een tiranniek regime van Nederlandse mariniers te verduren, waarbij de knuppel niet werd vergeten.

Toen kampcommandant J.K. Meyer vijf geerneerden opdracht gaf om joodse graven te openen, omdat hij daar sieraden vermoedde, weigerden ze de grafschennis uit te voeren. Meyer liet hen in een cel gooien, vier gevangenen ontsnapten, werden gepakt en door Meyer naar de executieplaats in Fort Zeelandia gestuurd. Doordat een geweer ketste en de directeur van het fort ingreep, konden twee levens worden gespaard. De geschiedenis kwam in 1975 uitvoerig aan de orde in Een kwestie van macht van Anthony van Kampen, en krijgt in het boekje van Van der Horst terecht weer een plaats.

Dat geldt ook voor de Surinamers en Antillianen die in het Nederlandse verzet een rol hebben gespeeld. Onder hen de joodse Antilliaan George Maduro, die in de meidagen van 1940 als officier samen met enkele manschappen elf Duitse parachutisten gevangen nam. In 1944 kwam hij om het leven in het concentratiekamp Dachau. De herinnering aan hem wordt met de miniatuurstad Madurodam in leven gehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden