Oorlog tussen generaties elders al gemeengoed

De ene verzorgingsstaat is de andere niet. Terwijl in Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland de jonge en oude generatie elkaar te lijf gaan, omdat ze in gelijke mate van de overheid willen profiteren, blijft in Europa de onderlinge solidariteit nog intact....

Van onze verslaggever Theo Klein

Ook in Nederland is volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) de situatie (nog) vrij gunstig vergeleken met liberaal-kapitalistische naties. Maar ook hier dreigt een oorlog tussen de generaties als de overheid niet zorgvuldig rekening houdt met de belangen van afzonderlijke generaties.

Solidariteit hangt sterk samen met wederkerigheid ('wat krijg ik er voor terug') en vertrouwen in de overheid. Die moet immers het verzorgingsniveau van generatie op generatie garanderen. Tot voor kort was er geen vuiltje aan de lucht. De babyboom-generatie creëerde de regelingen waarvan zij zelf het meest profiteerde.

Maar die situatie verandert snel. Nu de eerste na-oorlogse generatie afstevent op riante pensioenen, staat de jeugd - toch al minder in getal - voor de zware opgave de voorzieningen op peil te houden. Alleen de AOW gaat op het hoogtepunt van de vergrijzing in Nederland al 50 miljard gulden meer kosten.

Dat jongeren daarvoor willen dokken is niet vanzelfsprekend. In de VS woedt al enige tijd een war between generations. Organisaties van ouderen verzetten zich tegen verhoging van onderwijsbudgetten, terwijl jongeren zich proberen te onttrekken aan de hoge lasten van de vergrijzing.

Uiteenlopende belangen kunnen kennelijk gemakkelijk uitgroeien tot een generatieconflict, constateert de WRR. Maar het hoeft niet. In Duitsland moet de werkende bevolking een belastingverhoging van 40 procent opbrengen om in 2030 alleen al het pensioensysteem te betalen.

Hoewel die situatie nijpender zal zijn dan in Amerika, vindt in Duitslandgeen scherpe discussie over het generatievraagstuk plaats. In Noorwegen wordt - op verzoek van het parlement - jaarlijks berekend hoeveel een generatie kost en opbrengt. Die cijfers worden aan de rijksbegroting toegevoegd, maar leiden niet tot politieke tegenstellingen.

De discussie is het felst in Nieuw-Zeeland en Australië. Daar wordt de verzorgingsstaat vergeleken met een kettingbrief, waarvan de rekening door de jongeren moet worden betaald. Puur cijfermatig is dat juist, ook in Nederland. De generatie uit de jaren dertig ontving per persoon twee ton meer aan AOW dan aan premies werd betaald. Mannen geboren in de jaren zestig leggen gemiddeld 54 mille toe op hun AOW-deal.

Enquêtes in de Europese Unie tonen desondanks brede steun voor verzekering van een fatsoenlijke oude dag. In Nederland is 65 procent van mening dat bejaarde ouders eerst bij de overheid moeten aankloppen en pas dan bij hun kinderen. Pas in tweede instantie voelen zij zichzelf verantwoordelijk. De steun aan bejaarde hulpbehoevende mensen in Nederland komt voor 63 procent van de partners en voor 25 procent van de kinderen. Doorgaans is hun bijstand een aanvulling op de formele hulp via instanties. Hulp van jongeren aan oudere familieleden is een vorm van solidariteit die ook na de invoering van overheidszorg intact is gebleven.

Het is op microniveau een stilzwijgende afspraak tussen generaties. Jongeren gaan ervan uit dat zij later door hun (klein)kinderen op dezelfde manier gesteund en geholpen worden. De WRR noemt die familiaire steun redelijk tot goed. Ook op macroniveau werkt het 'stilzwijgende contract' nog steeds, aldus de raad. De solidariteit tussen de generaties is in Nederland sterk genoeg om de verzorgingsstaat te kunnen handhaven.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden