Oorlog in de keuken

'Wil Nederland herrijzen dan moet Engeland de overwinning behalen. Engeland MOET exporteeren om te winnen. Draagt daarom Uw steentje bij door het koopen van deze Engelsche artikelen.' De tekst is omsingeld door een wolkje dat onder aan een Engelse vlag hangt....

De advertentie is te vinden in Menu's en Recepten, een uitgave van de 'Vereeniging van huisvrouwen Soerabaia' uit april 1941. Het was niet de eerste keer dat de huisvrouwen deze receptenbundel uitgaven, maar het was een bijzonder jaar. Uit het voorwoord: 'Dit kookboek, dat oorspronkelijk (in 1934) als Menu- en Receptenkalender is uitgegeven, is het eerste, dat geheel op Indische leest is geschoeid.' Het moederland was immers bezet, en dat betekende dat de toevoer van allerlei Hollandse zaken was gestopt. Niks geen andijvie, aardappelen of boerenkool in blik.

In dit kookboek is de Tweede Wereldoorlog ook terug te lezen in de recepten. Inheemse groenten nemen in verder puur West-Europese recepten de plaats in van de weggevallen aanvoer van Hollandse producten. De roomboter komt nog wel uit Australië, zo blijkt uit een andere advertentie in dit kookboek.

De oorlog is nog nadrukkelijker aanwezig in de titel van een Engelstalig kookboek, gedrukt door de Medansche Drukkerij: The Tandjong Cookery Book, dat als ondertitel heeft in aid of Spitfire fund.

Op het titelblad staat geen jaartal, maar de Engelse en ook een paar Nederlandse plantersvrouwen waren kennelijk al snel benaderd om recepten voor deze bundel te leveren. De Hollandse eigenaar van dit kookboek heeft met royale hand het jaartal 1940 genoteerd.

Dit soort bedel-boekjes (een paar jaar geleden vonden we in Engeland dergelijke receptenverzamelingen ten behoeve van regionale Rode-Kruisafdelingen, met kooksels van plaatselijke notabelen, inclusief een gebakken ei van een oud-kolonel) levert zelden spannende recepten op. In het Spitfire-boek een pea soup (Dutch recipe), erwtensoep in de tropen. In het hoofdstuk vlees is te zien dat er nog wel ingeblikt vlees aangevoerd werd. Maar als zo vaak in 'Indische' kookboeken is ook in dit kookboek Indië vrijwel afwezig: Exeter stew, Cumberland pie, Lancashire hot pot.

Ook de huisvrouwen uit Soerabaia koken, ondanks de oorlog, voornamelijk zoals thuis. Lof in ham, gehakt met savoyekool, blinde vinken, maar ook 'schijngehakt' en zuurkool. Er zijn wel wat Indische recepten opgenomen, onder het kopje Rijsttafelrecepten, en de rijsttafel was weer een Nederlandse uitvinding.

Ajam opor: 'De kip wordt op de rugzijde opengesneden en even geroosterd. De volgende kruiden worden te zamen fijngewreven: 6 à 8 uien, 1 pitje knoflook, 2 schijfjes laos, 1 lepel ketoembar, halve lepel djinten, stukje trassi, assem, suiker, zout, 6 kemiries. Een paar lepels olie worden verwarmd en hierin worden fijngestampte kruiden gaar gefruit. Een kopje dunne santen wordt erdoor gemengd en de massa door een zeef gedrukt. In deze saus met bijvoeging van 3 kopjes dikke santen, een stuk salam en een stuk sereh, wordt de kip gelegd en langzaam gaargekookt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden