Oorlog dupeerde echtpaar Zadkine

Bijna vijftig jaar zijn ze samen geweest, de schilder Valentine Prax (1897-1981) en de beeldhouwer Ossip Zadkine (1890-1967), verbonden in een traditioneel huwelijk....

Valentine Prax investeerde in Zadkine, die pas in het midden van de jaren dertig grote opdrachten kreeg. Zadkine werd een van de groten van de moderne kunst, Prax is meer een voetnoot in de kunstgeschiedenis, maar vergeten of miskend is zij nooit. Nog in 1997, zestien jaar na haar dood, kreeg ze een grote overzichtstentoonstelling in Parijs.

Beide kunstenaars, zij afkomstig uit Algerije, hij uit Vitebsk in Wit-Rusland, hadden nogal wat banden met Nederland. Collectioneurs als Regnault en Wiegersma die met het echtpaar bevriend waren, hebben er veel toe bijgedragen dat hun werk internationaal onder de aandacht kwam. Zadkine heeft een van de belangrijkste Nederlandse oorlogsmonumenten gemaakt, Verwoeste stad in Rotterdam, Prax' schilderijen maken deel uit van openbare en privé-collecties in Nederland.

De Nederlandse journalist Hans Knap kwam enkele jaren geleden in het bezit van documenten over de strijd die Valentine Prax tijdens de oorlogsjaren heeft gevoerd om het Parijse huis0, dat nu het Zadkine Museum herbergt, voor het echtpaar te behouden. In dat huis was een groot deel van Zadkine's werk verborgen na de bezetting van Parijs. Hun buitenhuis en atelier in Zuid-Frankrijk dreigden, als 'joods bezit', eveneens geconfisqueerd te worden, ook al was Zadkine niet als jood geboren of opgevoed. Zijn vader, van joodse afkomst, had zich tot de orthodoxe kerk bekeerd toen hij met een niet-joodse vrouw wilde trouwen.

Zadkine werd als 'entartete' kunstenaar bestempeld en week in 1941 uit naar Amerika. Prax stond alleen voor de onmogelijke taak om te bewijzen dat Zadkine gedoopt was. Dat is ten slotte niet gelukt, alle banden met zijn familie waren al tijdens de revolutie in Rusland doorgesneden. Verraden en bedrogen door vrienden en huisbewaarders kreeg het echtpaar zijn huis in Parijs pas na de oorlog terug.

Na de oorlog volgde nog een echtelijk drama. Zadkine was in Amerika op een andere vrouw verliefd geworden en was eerst niet van plan naar Frankrijk terug te keren.

De oorlogsjaren vormen het spannendste fragment uit dit Portret van een kunstenaarshuwelijk (Ad. Donker; fl 40,21), maar net als de rest van het boek gaat het gebukt onder de monotone stijl van Knap, die over kunst alleen maar encyclopedische kennis blijkt te bezitten. Hij heeft een mooie vondst gedaan en de documenten achterin het boek opgenomen. Interessante stof voor een artikel, maar niet voor een heel boek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden