'Oorlog drijft mensen verder uit elkaar'

Naam: Berivan Kum..

Vindt: Een oorlog in Irak is slecht voor Turkije, de Koerden, de hele regio en in het bijzonder voor vrouwen.

Berivan Kum studeert in Istanbul voor onderwijzeres. Maar van studeren komt het nauwelijks. Ze wil een oorlog in Irak voorkomen. En ze wil met haar organisatie Katagi ook nog de belabberde situatie van veel vrouwen in haar land, of ze nu Turks, Koerdisch, Turkmeens of Armeens zijn, verbeteren. Een voor Turkije uniek initiatief. De vele etnische groepen leven er elk in hun eigen wereld. Voor de overheid is iedereen Turk, en verder geen gezeur.

Een oorlog in Irak, Berivan Kum moet er niet aan denken. 'Het zou bijzonder slecht zijn voor onze regio. Ik verwacht naast de ellende die een oorlog sowieso met zich meebrengt, een periode van grote instabiliteit en het oplaaien van etnische conflicten.'

'Vier jaar geleden is met de wapenstilstand van de Koerdische bevrijdingsbeweging de rust enigszins weergekeerd in Turkije. Sinds de oorlogsdreiging in Irak is de onderdrukking van Koerden weer toegenomen. Er zijn meer meldingen van arrestaties, verdwijningen en martelingen. Een oorlog in Irak zal de positie van de Koerden verder verslechteren.'

Berivan Kum en de vrouwenorganisatie Katagi, waarvan zij voorzitter is, organiseren van 7 tot en met 9 februari een mars van vrouwen door Turkije naar Silopi, aan de grens met Irak. Een 'anti-oorlogsmars. De hoop is dat ook vrouwen uit Irak en West-Europa zich aansluiten.

De jonge Koerdische studente ziet een grote rol weggelegd voor vrouwen om oorlog te voorkomen en vooral stabiliteit te bewerkstelligen. Twee jaar geleden richtte zij Katagi op, om een begin te maken met het kweken van begrip tussen de bevolkingsgroepen in haar land. Vrouwen welteverstaan, want met hen valt meer te bereiken, en snel bovendien, meent Berivan. Begrip en vertrouwen is volgens Berivan de basis van vreedzaam samenleven. 'Een oorlog in Irak kan wat wij nu zorgvuldig opbouwen in een keer tenietdoen. Oorlog drijft mensen uit elkaar.'

Berivan wil met haar organisatie juist het tegendeel bereiken. In Katagi zijn vrouwen met verschillende etnische achtergronden actief en zij organiseren 'gemengde' bijeenkomsten. De vrouwen blijken vaak verbijsterd over elkaars verhalen. 'In het westen van Turkije heeft men bijvoorbeeld geen idee van wat er in het oosten met de Koerden is gebeurd. In de oorlog tegen de Koerden zijn de afgelopen decennia drieduizend dorpen verwoest en veel vrouwen verkracht door Turkse soldaten.'

Maar de vrouwen blijken ook hetzelfde geheim te delen. 'Uit een groot onderzoek dat wij hebben gedaan onder vrouwen uit diverse bevolkingsgroepen in verschillende delen van het land, blijkt dat seksueel geweld binnen de familie in Turkije op grote schaal voorkomt. Er wordt niet over gesproken. De vrouwen moeten dat taboe zelf doorbreken, om het geweld te stoppen. Meer kennis leidt tot meer begrip en solidariteit.'

Dat laatste bleek twee jaar geleden toen Katagi hoorde van een zelfmoordgolf onder jonge vrouwen in de Koerdische plaats Batman in het oosten van Turkije. In drie maanden tijd beroofden meer dan honderd vrouwen zichzelf van het leven. Een groep vrouwen van Katagi ging erheen en deed onderzoek naar de motieven. De Koerdische vrouwen hadden een uitweg gezocht uit een leven in gevangenschap. 'De oorlog die lang in het oosten van Turkije heeft gewoed heeft veel vrouwen gebroken. Zoals in elke oorlog, zijn deze vrouwen slachtoffer geworden van seksueel geweld. Koerdische vrouwen zijn niet alleen verkracht door Turkse soldaten, maar ook door hun eigen familie aan de vijand ''geschonken'', als oorlogsbuit. Daarbij komt dat verkrachting en incest binnen de eigen familie sowieso schering en inslag is. Er wordt niet over gesproken. In de maatschappij, als ze die van hun man al mogen betreden, stuiten ze ook op een muur, omdat ze Koerdisch zijn.'

Katagi zocht contact met vrouwenartsen, psychologen en de lokale overheid. En zo kwam er een vrouwencentrum in Batman.

Hoe Berivan besloot tot haar missie? 'Tot ik naar de lagere school ging, besefte ik niet dat ik als Koerdisch meisje ''anders'' was. Leraren maakten duidelijk onderscheid tussen Turkse en Koerdische leerlingen. Ik zag als jong meisje met eigen ogen hoe een leraar zonder aanleiding een Koerdische jongen van het schoolplein plukte en afranselde.'

'Ik wilde iets doen aan de ongelijkheid en bezocht bijeenkomsten van linkse organisaties, om te onderzoeken waarbij ik mij zou aansluiten. Zodra ik mijn belangstelling kenbaar maakte, kreeg ik te horen: ''We zullen eerst een man voor je zoeken, zodat je lid kan worden.'' In Turkije is het niet belangrijk wat een vrouw denkt of wat zij wil. Je hebt geen identiteit. Je bent alleen ''de dochter van'' of ''de vrouw van''. Zo ben ik zelf opgevoed en zo bleek de maatschappij dus ook te zijn. Er zat niets anders op dan zelf een organisatie op te richten. Een organisatie die de positie van vrouwen verbetert. Van alle vrouwen. Als het beter gaat met vrouwen, gaat het beter met de samenleving.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden