Opinie

'Ook zonder extra bevoegdheden zijn geheime diensten machtiger dan ooit'

Met het huidige falende toezicht betekent meer bevoegdheden voor de Nederlandse geheime diensten juist vragen om meer problemen, schrijft internetexpert Rejo Zenger van digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom.

Een steunbetuiging aan Snowden op een metrobus in Washington.Beeld epa

De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) moet worden gemoderniseerd, concludeert een commissie onder leiding van voormalige topambtenaar Stan Dessens. De bevoegdheden van de geheime diensten zouden moeten worden uitgebreid. Maar op het moment dat de opdracht door de ministers van Defensie, Binnenlandse en Algemene Zaken werd verstrekt was nog niet duidelijk hoe de Amerikaanse diensten de toekomst van het internet op het spel hebben gezet. Met het huidige falende toezicht betekent meer bevoegdheden voor de Nederlandse geheime diensten juist vragen om meer problemen.

De Wiv stamt uit 2002. De technologie waarmee de geheime diensten informatie onderscheppen, die meer dan een decennium geleden beschikbaar was, kende allerlei natuurlijke limieten. De hoeveelheid informatie die kon worden opgeslagen en verwerkt was beperkt door een gebrek aan betaalbare capaciteit en technologisch vernuft.

Grenzeloos
De technologie heeft zich echter razendsnel ontwikkeld en de mogelijkheden, ook voor de geheime diensten, zijn nu grenzeloos. De onthullingen van klokkenluider Snowden bevestigen: geheime diensten zullen ongebreideld gegevens verzamelen, combineren en analyseren tenzij er grenzen worden gesteld. De waarborgen die we toen voldoende achtten, zijn dus niet meer van deze tijd. Voor de bescherming van grondrechten is het dan ook belangrijk dat er meer waarborgen in de Wiv worden ingebouwd, in plaats van nog meer bevoegdheden.

Die nieuwe waarborgen moeten er voor zorgen dat het opereren van de geheime diensten veel transparanter wordt. Ten eerste moet daarom de CTIVD vervangen worden door een écht onafhankelijke toezichthouder die voor tenminste twee regeerperiodes wordt benoemd door de Tweede Kamer.

Ten tweede kan een zinnige discussie over geheime diensten niet worden gevoerd zo lang de minister elke vraag beantwoordt met een 'over het werk van de AIVD worden in het publiek geen uitspraken gedaan'. Alleen met inhoudelijke informatie over effectiviteit van bevoegdheden, het gebruik en misbruik ervan en over de concrete resultaten kan een goede discussie gevoerd worden. Ten derde is openheid over de aard en omvang van de inzet van middelen belangrijk, net als over de samenwerking met de buitenlandse diensten.

Wenselijk
En tegelijkertijd moeten we ons afvragen of wat de geheime diensten nú al kunnen wel wenselijk is. Ook zonder extra bevoegdheden maakt nieuwe en onbegrensde technologie de geheime diensten machtiger dan ooit. Het is nog nooit zo gemakkelijk geweest om informatie over verdachte burgers te verzamelen en analyseren. De ruimte die de AIVD en MIVD nu hebben is vele malen groter dan toen de huidige wet werd geformuleerd. Nieuwe bevoegdheden zijn daarmee uit den boze, zeker als daarmee fundamentele grondrechten van burgers met voeten worden getreden en nut, noodzaak en effectiviteit ervan niet zijn onderbouwd. Om onze vrijheid en veiligheid te beschermen, is het essentieel om onverdachte burgers onbespied te laten.

Rejo Zenger is internetexpert van digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom.



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden