interview onderduiken

Ook zij moesten als lokaal bestuurder onderduiken en dat doet wat met een mens: ‘de onbevangenheid is weg’

Fons Jacobs (CDA) en Bouke Arends (PvdA) zagen zich beiden genoodzaakt om onder te duiken tijdens hun ambtstermijn als lokaal bestuurder. Hoe gaat dat in zijn werk, onderduiken? En wat was de impact op hun privé- en professionele leven?  

Burgemeester Jos Wienen van Haarlem is tijdelijk ondergedoken wegens ernstige bedreigingen. Al bijna een maand wordt Wienen op straat vergezeld door zwaarbewapende agenten. Beeld Katja Poelwijk

Fons Jacobs (CDA) was tussen 2002 en 2012 burgemeester van Helmond. Jacobs dook eind 2010 onder na ernstige bedreigingen, vermoedelijk afkomstig van drugscriminelen. Maar achteraf heeft hij zelf zijn twijfels: was de onderduik echt noodzakelijk?

Hoe zag de periode waarin u moest onderduiken er uit?

Jacobs: ‘Mijn vrouw en ik doken begin december 2010 onder in Turkije, daarna op Turks Cyprus en in België. Al met al heeft dat bijna vier weken geduurd. Dat gebeurde op voorspraak van de politie en de hoofdofficier van justitie. Er werd mij verteld dat er een ernstige bedreiging was, op basis van informatie van de Criminele Inlichtingendienst. Maar verder kon men mij toen, net als nu, niets vertellen. Beveiliging had ik al, die werd pas in juli 2011 opgeheven.’

Bewaking voor het huis van de Helmondse burgemeester Fons Jacobs in 2010. Beeld ANP

Wat heeft het onderduiken met u gedaan?

‘Ik heb het als buitengewoon belastend ervaren. De impact is zo groot dat het tot jaren later nog tussen de oren zit. Het onderduiken had niet alleen grote consequenties voor mijn privésituatie, maar ook voor mijn positie. Je denkt dat je gewoon kunt blijven functioneren, ook in het buitenland. Maar in de praktijk is dat niet zo. Alles gaat langs je heen. Vervolgens kom je terug en hebben zich lijntjes uitgezet waar je nauwelijks nog invloed op krijgt. Toen ik terugkwam bleek een lid van het college (van burgemeester en wethouders, red.) tegen de Commissaris van de Koningin te hebben gezegd dat de stad door mijn afwezigheid onbestuurbaar was geworden. Dat heb ik altijd een beetje ervaren als een dolksteek in mijn rug.’

Jaren later vraagt u zich nog altijd af waar het onderduiken eigenlijk goed voor was. Waarom is dat?

‘Ik denk dat in het begin zeker sprake was van ernstige bedreigingen. Maar de inschatting van het risico was achteraf bezien zwaarder dan noodzakelijk was. Tot op de dag van vandaag heeft justitie geweigerd om met mij te spreken over de achtergrond van de bedreigingen. Mijn vermoeden dat er een en ander mis is gegaan moet dus wel juist zijn. Over de omstandigheden van Jos Wienen kan ik niet oordelen. Maar ik hoop dat politie en justitie van mijn situatie geleerd hebben. Ik vind dat men onvoldoende rekening heeft gehouden met wat onderduiken voor de betrokkene zelf betekent. En ontbreken van duidelijkheid is iets dat mij tot op de dag vandaag bezighoudt.’

Bouke Arends tijdens de persconferentie na de sluiting van het clubhuis van No Surrender, januari 2017. Beeld anp

Wethouder Bouke Arends (PvdA) diende tussen mei 2016 en maart 2017 als waarnemend burgemeester van Emmen. Arends moest in maart 2017 onderduiken in het buitenland na een bedreiging. Die hield verband met zijn besluit om het clubhuis van motorclub No Surrender in zijn stad te sluiten. De club werd verdacht van drugshandel en geweldpleging.

U dook vorig jaar drie weken onder. Hoe gaat zoiets in zijn werk?

Arends: ‘Ik werd op vrijdagmiddag 10 maart gebeld door de politie dat er een bedreiging was binnengekomen aan mijn adres. ’s Avonds was ik bij de voetbalwedstrijd FC Emmen-FC Eindhoven toen ik weer gebeld werd. Er werd mij verteld dat ik die avond beter niet thuis kon slapen. Mijn vrouw en ik werden in een hotel buiten de stad ondergebracht. 

‘Dat weekend werd verder onderzoek gedaan en kwam de politie tot de conclusie dat de dreiging zo ernstig was, dat ik beter naar het buitenland kon gaan. Die dinsdag vlogen mijn vrouw en ik naar een tijdelijke verblijfplaats in Groot-Brittannië. Daar zijn we drie weken geweest.’

Wat deed u daar de hele dag?

‘We konden ons daar redelijk vrij bewegen, maar werken ging niet. Ik kon weinig doen. Je probeert zo goed als je kan de dag door te komen. Je wandelt, of leest wat. Op een gegeven moment word je er wel gek van. Ik kon niet in mijn eigen huis zijn en bij mijn kinderen zijn. Dat doet wel wat met een mens.

Wat heeft het onderduiken voor impact op u gehad?

‘Het is nu anderhalf jaar geleden, dus het heeft inmiddels een plek gekregen. Maar het heeft zeker de nodige impact gehad. Nog steeds als ik naar buiten ga, vraag ik me af: zie ik iets verdachts om me heen? De onbevangenheid is weg.

Als zo’n situatie zich nog een keer voordoet, zou u dan anders reageren?

‘In eerste instantie dacht ik: als me dit weer gebeurt, dan blijf ik gewoon op mijn post. Maar als de situatie zodanig ernstig is dat je beter even onder de radar kunt blijven, dan moet je daar ook niet te luchtig over doen. Aan de andere kant: op het moment dat je weggaat, voelt het ook als een soort vlucht. Ik ben niet bang geweest, maar wel boos. Het is ongekend dat dit soort dingen in Nederland nog steeds kunnen gebeuren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.