Nieuws

Ook zeldzame complicatie na vaccinatie met Moderna en Pfizer

Al een tijd hing het in de lucht, nu is het officieel. In zeldzame gevallen – zo eens in de 15 duizend keer – lijken de succesvaccins van Moderna en Pfizer bij jongens en jongemannen ontsteking van de hartspier of het hartzakje te veroorzaken. Dat heeft de Amerikaanse FDA als eerste grote medicijnautoriteit deze week bevestigd.

null Beeld Friso Gentsch/dpa
Beeld Friso Gentsch/dpa

De aandoening is minder griezelig dan zij klinkt: een kwaal die benauwdheid, pijn op de borst en hartkloppingen kan geven, en in de regel na behandeling met ontstekingsremmers of zelfs spontaan weer geneest. Toch zal de bijwerking naar verwachting meewegen in de discussie of coronavaccins al dan niet moeten worden aangeboden aan tieners.

Opvallend is dat de hartontstekingen – ‘myocarditis’ en ‘pericarditis’, in jargon – erg ongelijkmatig toeslaan. Bij jongens van 12 tot 18 jaar komt de bijwerking zo eens in de 15 duizend keer voor, bij meisjes minder dan eens op de honderdduizend keer, becijferde epidemioloog en kinderarts Patricia Bruijning op basis van Amerikaanse cijfers. Ook bij mannen tussen de 30 en de 50 ligt de kans op de ontsteking ongeveer in die orde van grootte; bij vrouwen is de aandoening veel zeldzamer.

Opmerkelijk genoeg treedt de kwaal in de regel pas op na de tweede prik, en iets vaker na vaccinatie met Moderna dan met Pfizer. In de VS kregen inmiddels meer dan 350 jongemannen de ontsteking, na een slordige 6,5 miljoen vaccinaties. Dat is veel meer dan het handjevol dat men normaal gesproken door toeval zou verwachten.

Minder verontrustend

Dat is ‘minder verontrustend dan eerder gedacht’, zegt Bruijning. ‘We wisten dat dit eraan zat te komen, en ik heb ook schattingen gezien die veel hoger uitpakten. Maar dat lijkt dus best mee te vallen. Waarbij het goede nieuws natuurlijk is dat nagenoeg alle kinderen die dit krijgen herstellen, en snel ook.’

Bij het Nederlandse bijwerkingencentrum Lareb zijn, na 11 miljoen prikken met Pfizer en Moderna, inmiddels al zeker dertig meldingen van myocarditis of pericarditis bekend. ‘Maar omdat dit in veel gevallen niet zo’n heel opvallende aandoening is, moet je er rekening mee houden dat lang niet iedereen het meldt’, zegt Lareb-directeur Agnes Kant, die volgende week met de nieuwste cijfers komt.

Over twee weken hoopt ook de Europese geneesmiddelenautoriteit de EMA met een oordeel over de zaak te komen. Mogelijk kan dat leiden tot een ‘waarschuwing’, zodat hulpverleners weten waar ze na vaccinatie bedacht op moeten zijn. Een stap verder is dat de EMA de ontsteking zou bestempelen tot zeldzame ‘bijwerking’. Daarvoor zal men echter moeten hardmaken dat de ontsteking echt wordt veroorzaakt door de vaccins, en er geen sprake is van grillig toeval.

Sterfgevallen

In heel zeldzame gevallen kan de, op zich al zeldzame, aandoening overigens wel degelijk problemen geven. Volgens de Amerikaanse cijfers belandden er uiteindelijk ook personen op de intensive care. En in Groot-Brittannië overleden twee patiënten aan de ontsteking, al zijn de precieze medische details onbekend.

Toch wegen de voordelen ook voor jongemannen ruimschoots op tegen de nadelen, blijkt uit de cijfers. Zo kunnen jongeren die corona krijgen in zeldzame gevallen de aandoening ‘MIS-C’ krijgen, een ernstig ontstekingssyndroom dat zes op de tien keer uitdraait op ic-opname. Dat overkwam in ons land al meer dan 50 tieners, vertelt Bruijning.

‘Ik had het niet verwacht, maar als je het risico op ziekenhuisopname door covid en het risico op MIS-C afzet tegen deze bijwerking, valt het gunstig uit voor het vaccin’, zegt Bruijning. ‘Zelfs voor jongens is er dan voor elk geval van myocarditis door het vaccin twee gevallen van mis-c voorkomen.’ Voor meisjes ligt die verhouding uiteraard nog meer in het voordeel van vaccinatie.

Deltavariant

De vermoede bijwerking kwam in april al aan het licht tijdens de vaccinatiecampagne in Israël. Omdat myocarditis en pericarditis echter af en toe ook spontaan bij jonge mannen voorkomen, bleef het nogal mistig of die gevallen echt wel met inenting te maken hadden.

Momenteel buigt de Gezondheidsraad zich over de vraag of het raadzaam is de vaccinatiecampagne uit te breiden naar tieners. Vooral de besmettelijkere nieuwe deltavariant legt daarbij gewicht in de schaal: die zou in het najaar de R-waarde van de epidemie wel weer eens omhoog kunnen stuwen.

‘Ik heb lang gedacht: als we 85 procent van de volwassenen kunnen vaccineren, lopen we straks geen kans meer op een zorginfarct. Maar intussen ben ik bang dat we het dit najaar niet gaan redden zonder meer vaccinaties of nieuwe maatregelen’, zegt Bruijning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden