Ook Wouter Bos sluit linkse lente niet meer uit

Voor GroenLinks en de SP lonkt de linkse lente. Maar kan dat wel, een links kabinet? Jan Marijnissen toont zich bereid tot concessies....

Jan Marijnissen heeft net de opiniebladen van deze week onderogen gekregen. Op de cover van HP/De Tijd staat de SP-leider metgebalde vuist, in zijn ogen het laaiend vuur van de overtuiging,onder een kop die als een waarschuwing mag worden opgevat: 'DeSP wordt nog veel groter.' Concurrent Elsevier kopt onder eenfoto van PvdA-leider Bos: 'De nachtmerrie van een links kabinet.'

Marijnissen is niet verbaasd, zegt hij, maar welgewaarschuwd: 'Rechts mobiliseert zich nu al. De beeldvorming ishet grootste gevaar dat de vorming van een linkse coalitiebedreigt. Of het linkse alternatief reëel wordt, hangt er nuvanaf of PvdA, SP en GroenLinks er samen in slagen devooroordelen weg te nemen. Het is aan ons te laten zien dat webest kunnen regeren, dat we geen big spenders zijn. We moetensamen met een reëel, doortimmerd programma ten strijde trekkentegen het neoconservatieve kabinet-Balkenende. Dat kan een enormelan brengen en ertoe leiden dat die linkse meerderheid er komt.'

In de werkkamer van Femke Halsema, partijleider vanGroenLinks, is het enthousiasme zo mogelijk nog groter. Halsemavoelt de 'linkse lente' al die zij vorig jaar aankondigde. 'Hijis dichterbij dan ik ooit voor mogelijk heb gehouden', zegt zijstralend.

Dat allemaal dankzij de gemeenteraadsverkiezingen van vorigeweek. PvdA en SP waren de grote winnaars, GroenLinks bleefstabiel. In liefst 39 gemeenten, waaronder veel steden, kunnende drie samen gaan regeren en blijkens de peilingen ligt ookvoor de Tweede Kamer een linkse meerderheid in het verschiet.

Net als Marijnissen vindt Halsema dat er geen tijd teverliezen is. 'Laten we nu met z'n drieëen een solide programmamaken, wat mij betreft gericht op arbeid: hoe halen we die twee miljoen inactieven weg bij de zijlijn? Daar moeten we het tochsnel over eens kunnen worden?'

Marijnissen en Halsema kunnen dromen wat ze willen. Of hetooit werkelijkheid wordt, hangt af van één man: PvdA-leiderWouter Bos. En die wil niet eens praten over de mogelijkheid vaneen links kabinet. Althans niet voor de verkiezingen.

Bos gelooft niet in het 'elan' dat Marijnissen en Halsema nual willen oproepen. 'Ik zie echt niet in hoe onze gezamenlijkepositie kan verbeteren door nu al één blok te vormen. Welkekiezer die nu nog van plan is op rechts te gaan stemmen, staptover naar het linkse kamp als wij nu al kiezen voor blokvorming?Ik ben eerder bang dat het tegenovergestelde gebeurt: Een deelvan de SP'ers zal teleurgesteld afhaken en een deel van dePvdA-stemmers raken we ook kwijt. Het is in het belang van eenlinkse meerderheid dat de linkse partijen apart blijven opererenin de verkiezingsstrijd.'

Het bewijs voor zijn stelling vindt hij in Amsterdam enRotterdam: 'Daar hebben we campagne gevoerd zonder eencoalitievoorkeur uit te spreken. We hebben niemand uitgeslotenen daar zijn we door de kiezers in beide steden vorstelijk voorbeloond.'

De vraag voor Bos is bovendien: hoe zit het met deprogramma's? Kan dat eigenlijk wel, regeren over links? Op heteerste gezicht zijn er veel struikelblokken. Marijnissen pleitin zijn programma voor het bevriezen van alleprivatiseringsprojecten, een hoogste belastingtarief van 72procent, afschaffing van de hypotheekrente-aftrek voor mensendie meer dan 225 duizend euro verdienen en terugkeer van hetopenbaar vervoer in overheidshanden. Stuk voor stuk plannen waareen middenpartij als de PvdA huiverig tegenover staat.

Klopt, zegt Marijnissen, maar dat alles hoeft zeker geensta-in-de-weg te zijn. 'Ik ben een realist. Het terugdraaien vanalle marktwerking? Wij weten ook wel dat dat niet zal gebeuren.Regeren is geven en nemen. Het gaat er nu om dat we de stevenwenden. Met hoeveel knopen we vervolgens een andere koers gaanvaren, is nog even afwachten, maar ik weet wel dat PvdA én SPallebei het meest van hun programma kunnen doorvoeren als we hetsamen doen.'

Halsema is het daarmee eens: 'Er is geen enkel kabinet waarinwij zoveel kunnen bereiken als in een links kabinet.' Ze wijstop de 80 procent van de PvdA-achterban die volgens peilingenvoor een links kabinet is.

De confrontatie met zijn kiezers durft Marijnissen wel aan.'Mijn achterban begrijpt heus wel dat niet ons hele programmawerkelijkheid wordt. Als we maar kunnen laten zien wat we welvoor elkaar krijgen.' De SP-leider somt alvast op: 'We halen descherpste kantjes af van de zorgwet, we beperken dehypotheekrente-aftrek, we regelen dat generaal pardon voor die26 duizend asielzoekers, we maken een eind aan die schandelijkeherkeuringen voor de WAO en we stoppen onmiddellijk met degeneraliserende toon die het integratiedebat nu beheerst.'

Halsema voegt daar het milieu nog aan toe. 'Maar zelfs indie zin zie ik hoopvolle ontwikkelingen in de PvdA en de SP.'

Ondanks Bos' strategische bezwaren is ook de PvdA over deinhoudelijke mogelijkheden een stuk enthousiaster dan voorheen.Bos' voorgangers Kok en Melkert negeerden de linkse concurrenten.Kok noemde Halsema's partij ooit 'extreem links' en Melkertverbood zijn partijgenoten moties van de SP te steunen.Marijnissen: 'Kok begon al te trillen als ik in de Kamer opstonduit mijn bankje om hem te interrumperen.'

Maar dat was vroeger, zegt Bos. Hij heeft met de SP nu een'uitstekende' verhouding. 'Om te beginnen is de SP is een stukrechtser geworden. Zij halen hun aanhang nu ook bij deintellectuele elite en ze slaan zelfs bresjes in demiddengroepen. Het is een veel bredere partij dan tien jaargeleden. Het streven om alle marktwerking terug te draaien enalles weer overhoop te gooien, is uit hun gedachtegoed verdwenen.Andersom zijn wij ook in hun richting opgeschoven. In het debatover de multiculturele samenleving hebben wij onze naïviteitopzij gezet en staan we nu veel dichter bij de SP.'

Hoewel Bos heus nog wel verschillen ziet tussen de partijen,zijn ze 'niet van dien aard dat ze bij voorbaat onoverkomelijkzijn'. Maar hij waarschuwt Marijnissen en Halsema wel voor al teradicale plannen: ook een links kabinet onder zijn leiding moeteen kabinet van 'alle mensen' zijn. 'Dat is precies wat erontbreekt aan het kabinet-Balkenende en het is niet goed de enepolarisatie met de andere polarisatie af te lossen. Daarom zalde PvdA ook in een links kabinet de partij van de redelijkheidzijn.'

Het is hoe dan ook erg jammer, vindt Halsema, dat Bos nogniet over de bezwaren heen stapt. Als hij maar niet verwacht datzij de linkse lente uit haar hoofd zet. 'Ik weet dat Bos tot deverkiezingen hoogstens een lichte voorkeur uit zal spreken. Erzijn momenten waarop ik denk: het is toch echt een paarse jongen.Maar ik heb hoop, want dat kan na de verkiezingen helemaalveranderen. Ik ken Wouter als een flexibel mens. Hij past zichaan aan de temperatuur van het water.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden