Ook Wouter Bos is trots op Nederland

Bij de Partij van de Arbeid is de geest uit de fles. Het is volstrekt ongewis waartoe het debat, dat door het partijbestuur is ontketend met de resolutie Verdeeld verleden, gedeelde toekomst, zal leiden....

Hans Wansink

De strekking van de resolutie verschilt wezenlijk van eerdere partijdocumenten, die vooral onderstreepten dat integratie een kwestie van geduld, van verdraagzaamheid en van wederzijds begrip was. Voor het eerst formuleert de partijtop een harde aanpassingskoers: migranten moeten zonder reserve kiezen voor ‘ons Nederland’. De nota stelt vast dat de ‘gevoelens van verlies en onbehagen’ bij de bewoners van de wijken die met migranten werden overspoeld, door de politiek en de overheid niet werden erkend. De PvdA had veel te weinig oog voor de culturele en religieuze dimensies van het integratievraagstuk, constateert de resolutie.

Het speciale nummer van het PvdA-tijdschrift Socialisme & Democratie over de resolutie bevat lezenswaardige commentaren van een ruime selectie van partij-intellectuelen. Geen van hen omarmt het partijstuk zonder reserves.

Er is waardering voor de poging van de leiding om de verlamming in de PvdA op het terrein van de integratie te doorbreken.

Er is, meer dan de afgelopen jaren, een sfeer van welwillendheid en bereidheid elkaars argumenten serieus te nemen.

Maar wta domineert, is de kritiek op het gebrek aan balans, aan gezag, aan elegantie en aan mobiliserend vermogen van het stuk.

Deze vaststelling is pijnlijk, omdat de resolutie is voorbereid met maar liefst twee besloten conferenties van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting. Aanwezigen klagen achteraf dat de discussies daar veel beter waren dan het uiteindelijke verhaal. Genoemde oorzaak: de partijtop wilde de redactie van het stuk te veel in eigen hand houden, in plaats van daarvoor meer getalenteerde auteurs in te schakelen.

Tijdens de partijbijeenkomsten is de sfeer vergelijkbaar met die uit de kolommen van S & D. Men luistert aandachtig naar de uitleg van de schrijvers van de nota, naar voorzitter Ploumen, naar partijleider Bos en naar integratiewoordvoerder Dijsselbloem van de Tweede-Kamerfractie. Men luistert ook welwillend naar de opvattingen van andere PvdA-leden, allochtoon of autochtoon. Maar de begeestering ontbreekt en de kritische kanttekeningen komen uit alle hoeken. Vaak heeft die kritiek betrekking op lompe formuleringen (‘krenken mag’) of op onbeduidende bijzaken (de boerka’s).

Op hun beurt vragen de inleiders zich af of de urgentie van het integratievraagstuk wel voldoende tot het partijkader doordringt. Bos onderstreepte die urgentie afgelopen maandag in Utrecht door te wijzen op de economische crisis. Dan gaan mensen zoeken naar zondebokken. Volgens Bos zijn dat nu nog de bankiers, maar als de werkloosheid gaat oplopen, kunnen het weleens de migranten worden. Vandaar dat Bos blijft hopen op een zinvolle afronding van de partijdiscussie over integratie op het partijcongres in maart.

Bos raakte de kern van de zaak, en ook de kern van het ongemak in de PvdA met de nota, toen hij pleitte voor een ‘beschaafd nationalisme’: ‘Trots en vertrouwen in ons land is niet alleen van rechts’. Het was hem bij de feestelijkheden rond de beëdiging van president Obama opgevallen dat de afro-Amerikanen allemaal zeiden: ‘Tonight I’m proud to be American.’ Niemand zei: ‘I’m proud to be black.’ Van Obama ging het al snel naar Aboutaleb: we moeten trots zijn dat zoiets kan in Nederland, een burgemeester van Rotterdam die in Marokko is geboren. Verbondenheid met de natie geeft houvast, vervolgde Bos. Het bindt de mensen in een tijd van globalisering en migratie, waarin bijna alles verandert en waarin het niet langer vanzelfsprekend is dat jongeren het beter krijgen dan hun ouders.

Deze koppeling van sociaal-democratie aan de Nederlandse identiteit lijkt exotisch en is door sommigen al te snel veroordeeld als een knieval voor het populisme van rechts. Maar Bos bevindt zich in het gezelschap van de socialistische voorman H.B. Wiardi Beckman, die in 1935 een brochure uitgaf onder de titel Sociaal-democratie en nationale gedachte (Beckman wees de term nationalisme af). Net als Bos zag dit SDAP-kopstuk de opleving van het nationaal besef in het licht van de economische crisis: de slachtoffers van de crisis zoeken houvast in ‘nationale saamhorigheid’.

Maar waar de resolutie ophoudt, gaat Wiardi Beckman verder. Door hun strijd voor politieke en sociale rechten hebben de arbeiders hun plaats in het vaderland veroverd. Daardoor werden de belangen van het land ook de belangen van de arbeidersklasse.

Naast deze materiële kant, is de nationale gedachte een product van een gedeelde geschiedenis: ‘Wij houden van de lage landen bij de zee, door de historische lotsgemeenschap zijn wij aan dit volk gebonden. De massa is opgenomen in het culturele leven, in de Nederlandse cultuur.’ Een cultuur die Beckman omschreef als verdraagzaam ten opzichte van andersdenkenden en minderheden, vrijheidlievend, democratisch en sterk gericht op individuele verantwoordelijkheid.

De resolutie over integratie geeft nog geen helder antwoord op de vraag welk Nederland de PvdA tot stand wil brengen. Bos trok deze week zelf deze conclusie en buigt zich hoogstpersoonlijk opnieuw over de tekst. Misschien kan de brochure van Wiardi Beckman tot inspiratie dienen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden