'Ook wat níét te zien was, kan betekenis hebben'

De uitvaart van Kim was volgens Korea-kenners een 'choreografie met veel symboliek'

AMSTERDAM - Een godsgeschenk voor het regime, dat was het pak sneeuw dat woensdag de straten van Pyongyang bedekte in de ogen van Remco Breuker, hoogleraar Korea-studies aan de Universiteit Leiden.

De natuur gaf extra cachet aan de ceremonie die diende om afscheid te nemen van de 69-jarige Kim en om zijn zoon Kim Jong-un (26 of 27 jaar) aan het volk en aan de wereld te presenteren als zijn opvolger.

Volgens een officieel persbericht was er in 78 jaar niet zo veel sneeuw gevallen in Noord-Korea, zegt Breuker. 'Uit de sneeuwval zou blijken dat 'het landschap en de hemel meehuilden' om de dood van de leider.'

Het godsgeschenk was een van de weinige dingen die niet geregisseerd waren. Verder zagen de tv-kijkers een 'choreografie met veel symboliek', zegt een andere Koreadeskundige, Nicholas Eberstadt van het American Enterprise Institute in Washington. 'Het had een cinematografische touch. Niet verrassend: filmliefhebber Kim Jong-il was jaren hoofd van de Noord-Koreaanse filmstudio's.'

Voorzichtig proberen de deskundigen conclusies te trekken uit de opstelling van de personen rond de lijkwagen. Het eerste wat opviel, was dat Kim Jong-un in zijn eentje vooropliep - 'de jongen', noemt Eberstadt hem consequent. 'Ploegend door de sneeuw. Niet langer het verwende prinsje, maar de man die het land door deze tragische tijd sleept.'

'De bedoeling was', zegt Breuker, 'om zo zichtbaar mogelijk te maken dat hij stevig in het zadel zit. Of dat echt zo is weet ik niet. Bij de uitvaart van Kim Il-sung in 1994 liep zijn zoon niet mee. Kim Jong-il zát meteen al stevig in het zadel.'

Direct achter Kim Jong-un liep - veelbetekenend - zijn machtige oom, Jang Song-thaek. 'In de choreografie had hij de positie van belangrijkste adviseur uit de familie', zegt Eberstadt. 'Ik neem aan dat de Noord-Koreaanse regering het niet prettig vindt maffia genoemd te worden, maar je zou de oom consigliere kunnen noemen.'

Rechts van de auto waren de twee machtige familieleden te zien, zegt Eberstadt, met achter hen hoge civiele leden van het regime. Links van de auto een aantal hoge militairen, de 'spierballen' van de macht.

Niets wees op een machtsovername door militairen. 'Het leger blijft onder controle van de familie en de staat. Communistische regeringen hebben altijd gezorgd dat de generaals loyaal blijven aan de partij.'

Ook wat níét te zien was, kan betekenis hebben. Zo waren de twee broers van de troonopvolger opvallend afwezig. Breuker miste in de stoet verder Kim Yong-nam, voorzitter van de Opperste Volksvergadering en daarmee het feitelijke staatshoofd van Noord-Korea. 'Maar misschien was hij gewoon slecht ter been. Hij stond namelijk wel op het bordes. Daar stond ook de zus van Kim Jong-il. Zij is ziek, zij liep ook niet mee.'

Nieuwe aanwijzingen over de koers van Noord-Korea verwachten de deskundigen de komende maanden, te beginnen op 1 januari, wanneer de traditionele nieuwjaarsboodschap van de regering wordt gepubliceerd. Een week later is de verjaardag van Kim Jong-un, in februari volgt de verjaardag van Kim Jong-il en 15 april is de honderdste geboortedag van de vader des vaderlands, Kim Il-sung.

Eberstadt had met Noord-Koreaanse vrienden een weddenschap: komt er een kernproef vóór of ná 15 april? Erna, dacht hij, maar sinds de dood van Kim Jong-il houdt hij er rekening mee dat hij de weddenschap gaat verliezen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden