Ook partijgenoten weten niet wat Wiegel bezielde

'Mijn hele leven staat in het teken van het staatsrecht. Ik ben al dertig jaar tegen het referendum. Dit woog voor mij heel zwaar.' Hans Wiegel is de ochtend na 'de nacht van Wiegel' duidelijk: het was een kwestie van principes....

Bijna iedereen verwachtte dat juist de politiek doorgewinterde Wiegel de rest van de 'bende van vijf' ervan zou overtuigen dat het uitgeklede wetsvoorstel van het referendum niet tot de val van het kabinet hoefde te leiden.

Oud-minister Ed. van Thijn begrijpt niet wat Wiegel heeft bezield. Hij oordeelt: 'Je verwacht van zo'n oude rot in de politiek niet dat hij de verantwoordelijkheid neemt voor een kabinetscrisis.'

Waarom dan toch?

Wiegel zei zelf op 17 februari 1998 over het correctief referendum dat 'de feitelijke betekenis misschien niet ver verwijderd is van de uitkomst waarbij het zou worden verworpen.'

Eraan toevoegend: 'Zo zou een opgewekt cynicus het kunnen zeggen.'

'Als Wiegel zegt dat hij principiële bezwaren heeft, geloof ik hem', zegt partijgenoot en Eerste-Kamervoorzitter F. Korthals Altes. Wiegel had het niet op de spits moeten drijven, vindt hij. 'Je moet als politicus beseffen dat je veel aan je partij verschuldigd bent. Je bent wie je bent dankzij de partij. En van de partij mocht er geen crisis komen. Niet van het bestuur, niet van de fractievoorzitters, van niemand. En waarom hij het dan toch doet? Wiegel moet uiteindelijk gedacht hebben: ik ga niet onder het juk van D66 door.'

'Wiegel is geen fan van paars', erkent VVD-vice-fractievoorzitter C. Cornielje. 'Maar laat niemand van D66 zeggen dat ze het niet hebben geweten. Bij de formatiebesprekingen over het referendum hebben wij gezegd: de senaatsfractie hebben wij op dit punt niet in de hand.'

'Mij verraste het niet', zegt VVD-burgemeester J. Franssen van Zwolle, die zijn loopbaan begon als assistent van Wiegel. 'Hij heeft een consistente lijn gevolgd in zijn strijd tegen de staatkundige vernieuwingen van D66. De huidige generatie weet dat niet. Die is dan verbaasd als hij het principieel speelt.'

Die houding heeft Wiegel bij nog twee onderwerpen, weet Franssen: euthanasie en abortus. 'Voor D66 is het vervelend. Maar er zijn belangrijker zaken dan doorregeren.'

De beweegredenen van Wiegel zijn voor VVD-senator Verbeek 'een groot vraagteken'. Verbeek was lid van 'de bende van de vijf' die in de eerste ronde tegen het referendum stemde. Hij zegt: 'Wiegel heeft ons de hele avond in onzekerheid gelaten over wat hij zou gaan doen. Wellicht heeft hij een verklaring afgelegd toen ik er niet was. U moet weten, het was een va et vient, maar ik heb hem er niet over gehoord.'

Hij maakte de crisis niet, benadrukte Wiegel dinsdag keer op keer. Hij was een man van principes en als die opstelling leidde tot het opblazen van het kabinet door D66, dan moest D66 dat maar weten. En een machtswoord van de minister-president zou bij een Grondwetswijziging ook geen pas geven.

Hij vond het onverstandig dat D66-fractieleider De Graaf vooraf dreigde met crisis als door toedoen van een VVD-senator het referendum zou sneven. Hij, Hans Wiegel, ere-lid van de VVD, is al dertig jaar tegen referenda en dat blijft hij. 'De kiezers die mij kennen, weten dat.'

Maar waarom onderschreef Wiegel dan het verkiezingsprogram van zijn partij waarin staat dat de VVD voorstander is van het referendum? 'Had Wiegel dan geen voorbehoud gemaakt?' vroeg PvdA-fractievoorzitter Melkert woensdag vilein aan zijn VVD-collega Dijkstal. Die moest toegeven dat Wiegel zijn principes toen niet aan de orde heeft gesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden