Ook ongelovige kan naaste liefhebben

Op de opiniepagina van de Volkskrant van 28 december wordt door twee christelijke heren stevig op mij ingehakt. De enige die het geheel met me eens is, beschouwt zichzelf als hindoe. René Meijer (Anand Aadhar) schrijft: 'Verwonderd las ik de kop 'Elke religie bedreigt de rechtsstaat', terwijl in het artikel van Meindert Fennema toch duidelijk wordt gemaakt dat het probleem van de onverenigbaarheid met de moderne democratische staat schuilt in de monotheistische bevelstheorie.'


Zo is het maar net, meneer Meijer. Ik ben door de koppenzetter verkeerd begrepen, maar u heeft zich daardoor niet van de wijs laten brengen. Het ging mij inderdaad om de tegenspraak tussen de goddelijke bevelstheorieën en de liberale democratietheorie, die immers uitgaat van het autonome oordeel van de burger. Religies zoals de uwe conflicteren dus niet met onze democratie. Religies die zich baseren op het Oude Testament, het Nieuwe Testament of de Koran doen dat wel.


Dick Lieftink beroept zich op de theologe Karin Armstrong die tot de conclusie is gekomen dat 'het principe van compassie of mededogen ten grondslag ligt aan alle religieuze, ethische en spirituele tradities en dat vanuit dat principe steeds opnieuw een beroep op ons wordt gedaan alle anderen te behandelen zoals wij zelf behandeld willen worden'. De oproepen tot genocide die men in het Oude Testament en in de Koran aantreft, heeft zij jarenlang genegeerd. In religieuze vervoering schrijft Lieftink : 'Leven en werken vanuit individualiteit zonder de verantwoordelijkheid voor het geheel van het milieu en de mensheid, het zijn de pijlers waarlangs onze crises zich voltrekken en waarlangs dit kabinet onze problemen wil gaan oplossen. Zie hier het antwoord van een seculiere staat!'


Lieftink volgt hier een oude christelijke drogredenering die tegen atheïsten wordt ingezet: het christendom is gebaseerd op naastenliefde en rentmeesterschap. Wie geen christen is, zorgt dus niet voor zijn naaste en neemt geen verantwoordelijkheid voor het geheel. Bovendien suggereert hij dat het huidige kabinetsbeleid voortkomt uit gebrek aan christelijke inspiratie. Pardon? Is het CDA niet een deelnemer aan dit kabinet? Als ik Lieftink goed begrijp, is Wijffels christelijk geïnspireerd, maar zijn Maxime Verhagen en Jan Kees de Jager dat niet.


Frans Hoppenbrouwers schrijft: 'En laten we niet vergeten dat een seculiere staat danig op hol kan slaan. De Franse Revolutie heeft op grond van minimale meningsverschillen grote groepen mensen onder de guillotine gebracht. (...)De grootste wandaden van de 20ste eeuw zijn door atheïstische nazi's en communisten georkestreerd.' Het is allemaal juist, maar niet to the point. Behalve dan dat Jacobijnen, nazi's en communisten het collectief boven het individu stelden. De morele autonomie van het individu, daar gaat het om. Die laat zich moeilijk rijmen met goddelijke bevelstheorieën en nog minder met collectivistische ideologieën


Christenen die zich met de democratie identificeren, hangen geen goddelijke bevelstheorie aan. Doen zij dat wel, dan is er sprake van conflicterende loyaliteiten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden