Voorbeschouwingupdate over de klimaatdoelen

Ook nieuwe klimaatanalyse PBL belooft weinig goeds voor kabinet

Rokende schoorsteen van de Nuon energie kolencentrale aan de Hemweg in het Westelijk havengebied.Beeld anp

Vrijdagmiddag presenteert het PBL een update over de klimaatdoelen. Daarbij zit de eerste doorrekening van het Klimaatakkoord dat het kabinet eind juni presenteerde. Hoe staat het ervoor met de beoogde 49 procent reductie in 2030?

Net nu het kabinet zijn handen vol heeft aan de stikstof- en pfas-crises, moet het zich weer met het klimaatprobleem bezighouden. Het Planbureau voor de Leefomgeving publiceert vrijdag een geactualiseerde analyse over de haalbaarheid van de Nederlandse klimaatdoelen, inclusief de doorrekening van het nieuwste Klimaatakkoord. De kans dat het PBL met goed nieuws komt, lijkt klein. De Nederlandse broeikasgasuitstoot is op dit moment immers aanzienlijk hoger dan in het Klimaatakkoord was voorzien. Dat zou betekenen dat het kabinet nog meer milieumaatregelen moet nemen om de gestelde doelen te halen.

Het is een politiek ongelukkig moment voor zo’n boodschap, maar zo staat het in de eerder dit jaar aangenomen Klimaatwet: het PBL moet jaarlijks in de laatste week van oktober rapporteren over de stand van zaken in de race naar de Nederlandse klimaatdoelen. De Nederlandse broeikasgasuitstoot moet voor 2050 met 95 procent omlaag en de Nederlandse energieproductie moet dat jaar volledig ‘CO2-neutraal’ zijn. Met het oog op die langetermijndoelen zijn er voor volgend jaar en 2030 tussendoelen gesteld. Zo moet de broeikasgasuitstoot volgend jaar al zeker 25 procent gedaald zijn. Twee rechtbanken hebben het kabinet verplicht dit zogenoemde Urgenda-doel te halen, omdat Nederland het Klimaatakkoord van Parijs heeft ondertekend.

Truc

Dat dit doel desondanks niet gehaald zal worden, durft John Kerkhoven van strategieadviesbureau Kalavasta wel te voorspellen. ‘Ik denk dat we er mijlenver vanaf zitten.’ Kerkhoven schat in dat de CO2-uitstoot in 2020 hoogstens 16 procent lager zal zijn dan in het ijkjaar 1990. Het PBL was in januari optimistischer dan Kalavasta en voorspelde 21 procent CO2-reductie, maar dat is nog steeds onvoldoende. In reactie op dat PBL-oordeel kondigde het kabinet in juni extra maatregelen aan om het Urgenda-doel dichterbij te brengen. Met die extra maatregelen, waaronder het vervroegd sluiten van de kolencentrale Hemweg in Amsterdam, kan het kabinet – naar eigen zeggen – in 2020 ongeveer 4 megaton CO2 besparen. Dat is waarschijnlijk niet genoeg, want het PBL schreef begin dit jaar dat het kabinet minstens 9 megaton CO2 tekortkwam om in 2020 op minus 25 procent uit te komen.

Jos Cozijnsen van de Climate Neutral Group, die bedrijven adviseert over duurzame bedrijfsvoering, zien nog één mogelijkheid om het Urgenda-doel, op papier, te halen. Het kabinet kan volgens Cozijnsen ‘CO2-credits’ kopen bij het secretariaat van het Clean Development Mechanism in Bonn. Die zijn een soort CO2-aandelen in bestaande duurzame projecten in ontwikkelingslanden. Die aandelen mag Nederland in 2020 aftrekken van zijn landelijke CO2-uitstoot. Die credits kosten volgens Cozijnsen ongeveer 10 euro per ton, dus het kabinet zou de noodzakelijke 9 megaton reductie voor slechts 90 miljoen euro kunnen aanschaffen. Deze boekhoudkundige truc biedt alleen soelaas voor volgend jaar, want vanaf 2021 mag dit volgens Cozijnsen niet meer.

Geen versnelling

Er zijn nóg twee klimaatdoelen die het kabinet volgend jaar wil halen: 14 procent van alle in Nederland verbruikte energie moet dan duurzaam opgewekt zijn, en het totale energieverbruik moet minstens 100 petajoule lager zijn dan in 2013. De recentste doorrekening van PBL uit januari was op die punten evenmin hoopgevend. Het planbureau voorspelde dat ook die doelen zonder extra maatregelen niet haalbaar zouden zijn. Ook hier kan het kabinet op papier nog aan de doelstelling voldoen door aandelen duurzame energie te kopen in landen die zelf ruimschoots aan de Europese norm voldoen en dus groene energie ‘over’ hebben die ze kunnen verkopen.

Kerkhoven gelooft niet dat het PBL nu, negen maanden later, ineens een veel positiever plaatje zal schetsen dan in januari. ‘Ik zie nog geen enkele versnelling in de CO2-reductie, integendeel. In het tweede kwartaal van dit jaar stootte Nederland juist meer broeikasgas uit dan een jaar geleden.’

Minder snel

Dat laatste klopt en komt op het conto van de huidige economische bloeiperiode. Fabrieken en raffinaderijen draaien op volle toeren en het wegverkeer neemt in een hoogconjunctuur ook altijd toe. Daardoor produceert Nederland nu veel meer broeikasgas dan het PBL in mei 2017 voorzag. Het Planbureau rekende toen uit dat het kabinet de Nederlandse CO2-uitstoot met 48,7 megaton moest verminderen om in 2030 uit te komen op een reductie van 49 procent, het tussendoel in de Klimaatwet. Die berekening vormde de basis voor de onderhandelingen aan de Klimaattafels van Ed Nijpels en van het uiteindelijke kabinetsplan dat minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat eind juni presenteerde.

Helaas voor het kabinet is de PBL-berekening uit 2017 inmiddels door de werkelijkheid achterhaald. De emissies daalden minder snel dan gedacht. Eind 2018 zat Nederland op 14,5 procent reductie. Het kabinet moet de uitstoot binnen twee jaar dus met meer dan 10 procentpunt verlagen (ruim 23 megaton) om eind 2020 op het 25 procent-doel uit te komen. En in de eerste helft van dit jaar is de CO2-uitstoot dus niet gedaald, maar gestegen.

Minder import

Martien Visser, lector energietransitie aan de Hanzehogeschool, wijst op een andere ongunstige ontwikkeling. ‘Nederland is meer elektriciteit gaan exporteren en importeert minder. Dat betekent dat de Nederlandse elektriciteitscentrales meer produceren en meer CO2 uitstoten dan voorheen. Als Nederland stroom importeert uit Duitsland, draaien de Duitse bruinkoolcentrales harder en gaat de broeikasgasemissie van Duitsland omhoog. Maar als Nederland elektriciteit produceert voor de export naar Duitsland en België, heeft Nederland meer emissies en de buurlanden minder.’ 

De prijs van CO2-emissierechten is dit jaar sterk gestegen. Dat maakt stroom uit kolencentrales (die per kilowattuur opgewekte stroom meer CO2 uitstoten) duurder. De gasprijs is gedaald, waardoor de Nederlandse aardgascentrales economisch rendabeler zijn geworden. Het gevolg: Duitsland zet zijn bruinkoolcentrales sinds deze zomer op een lager pitje en haalt goedkope stroom uit Nederland. Die verhouding tussen import en export van elektriciteit kan zeer snel veranderen en heeft een enorme impact op de hoogte van de landelijke broeikasgasemissies. Deze factor kan al snel 10 megaton CO2 op jaarbasis schelen (op een totale uitstoot van circa 185 megaton). En de internationale elektriciteitsstromen gaan voor Nederland nu de verkeerde kant op, vanuit klimaatoogpunt bekeken.

Omdat de landelijke uitstoot nu hoger is dan hij volgens de planning uit 2017 had moeten zijn, volstaat de 48,7 megaton CO2-besparing uit het Klimaatakkoord niet meer om het klimaatdoel voor 2030 (een reductie van 49 procent) te halen. Het PBL zal het kabinet vrijdag daarom waarschijnlijk vertellen dat het nog een tandje bij moet zetten qua milieumaatregelen. Minister Wiebes zal namens het kabinet onmiddellijk reageren op de nieuwe klimaatanalyse van het PBL. Het kabinet kent de uitslag namelijk al en heeft daarom zijn reactie kunnen voorbereiden.

Lees verder

Laatste wolk uit Amsterdamse kolencentrale opmaat voor waterstofproductie
Eind dit jaar gaat in Amsterdam de markante Hemwegcentrale dicht. Een stap op weg naar een CO2-neutraal Nederland. In 2023, nog voor de sloop voltooid is, wil stroombedrijf Vattenfall hier een waterstoffabriek hebben neergezet

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden