Vier vragenSyrische vluchtelingen

Ook Nederland kan beslissen om vluchtelingen terug te sturen naar Syrië

Als eerste Europese land is Denemarken van plan om Syrische vluchtelingen terug te sturen. De Europese Commissie is het hier niet mee eens. Gaat Nederland het Deense voorbeeld volgen?

Denen voeren in Kopenhagen actie tegen het voornemen van de regering om Syrische vluchtelingen terug te sturen.  Beeld AP
Denen voeren in Kopenhagen actie tegen het voornemen van de regering om Syrische vluchtelingen terug te sturen.Beeld AP

Waarom wil Denemarken Syrische vluchtelingen terugsturen?

Denemarken voert een stevig asielbeleid en de premier wil het aantal asielzoekers terugbrengen naar nul. Vooralsnog is het Scandinavische land als enige in de Europese Unie van plan om Syrische vluchtelingen terug te sturen. Na een wetswijziging kunnen verblijfsvergunningen sneller worden ingetrokken en kunnen gezinnen worden opgesplitst.

Sinds de zomer hebben 189 Syrische vluchtelingen te horen gekregen dat hun verblijfsvergunning niet wordt verlengd. De status van 500 andere Syriërs wordt opnieuw bekeken.

Overigens kunnen vluchtelingen vooralsnog niet op het vliegtuig naar de Syrische hoofdstad Damascus worden gezet. Zolang er geen uitleveringsverdrag met de Syrische overheid is, mag dat niet. Wie niet vrijwillig vertrekt wordt daarom in een deportatiekamp voor uitgeprocedeerde asielzoekers gezet, tot de vluchteling toch besluit naar Syrië te vertrekken of er een uitleveringsverdrag wordt getekend. In dit uitzetcentrum vervallen al hun asielrechten.

Volgens Rasmus Stoklund, parlementslid van regeringspartij SD, hebben vluchtelingen die naar het detentiecentrum worden gestuurd niets te klagen. ‘Ze mogen blij zijn dat ze toegang hebben gehad tot ons gezondheids- en scholingssysteem.’

Is Syrië dan weer veilig?

Daarover loopt het oordeel uiteen. In Denemarken stelt de regering dat de situatie in Damascus in elk geval veilig is. Het feit dat er niet meer wordt gevochten in de omgeving van de Syrische hoofdstad is voor de Deense wet voldoende grond om de verblijfsvergunningen van vluchtelingen uit Damascus in te trekken.

Maar dat oordeel is zeer omstreden. De Europese Commissie stelt bijvoorbeeld dat het in het door oorlog verscheurde land nog niet veilig genoeg is. ‘Niemand kan teruggestuurd worden’, zegt Eurocommissaris Ylva Johansson. De commissie stelt dan ook dat Denemarken absoluut nog geen Syriërs mag terugsturen.

Dat is vooralsnog ook het standpunt van de Nederlandse regering. ‘Er vinden dagelijks explosies, aanslagen en gevechten plaats’, staat in het Rijksadvies dat is gebaseerd op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook worden mensenrechten in het land volgens het ministerie nog altijd systematisch geschonden. In de zomer gaat het ministerie beoordelen of dit ambtsbericht moet worden bijgesteld.

Mag Nederland wel Syrische vluchtelingen terugsturen?

Mocht Nederland Syrië veilig verklaren, dan kan een aantal vluchtelingen teruggestuurd worden. Het gaat dan om personen die nog geen permanente verblijfsvergunning hebben: omdat ze korter dan vijf jaar in Nederland zijn of nog niet hun inburgeringsexamen hebben behaald. Het is onduidelijk hoeveel van de 90 duizend Syriërs die sinds 2011 naar Nederland zijn gevlucht onder die groep vallen, maar het zal een beperkt deel zijn. ‘Vervolgens moet dan per persoon worden gekeken of deze persoon veilig terug kan keren naar Syrië’, zegt universitair docent migratierecht Marcelle Renneman (Vrije Universiteit).

Praktisch is een uitzetting naar Syrië vooralsnog onmogelijk, want dat vereist samenwerking met het land van herkomst. Nederland verbrak zijn diplomatieke banden met het Assad-regime in 2012.

Toch vreest Renneman dat ook de Nederlandse regering binnen afzienbare tijd Denemarken zal volgen. ‘De roep in de maatschappij om een hardere aanpak van vluchtelingen klinkt steeds luider.’

Als Syrië veilig is, zullen er toch ook wel vluchtelingen uit eigen beweging terugkeren?

Dat gebeurt inderdaad, maar mondjesmaat. Wereldwijd zijn 100 duizend van de 6,6 miljoen Syriërs in 2019 teruggekeerd. Vorig jaar waren dit er waarschijnlijk door corona veel minder: 38 duizend volgens cijfers van het UNHCR.

In Nederland leeft de wens om te repatriëren vooral onder hoogopgeleide Syriërs, blijkt uit een grootschalig onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau uitgevoerd in mei 2019. Hoeveel dat ook echt doen valt niet te precies zeggen, maar de verwachting is dat het er heel weinig zijn. De Dienst Terugkeer en Vertrek, heeft de afgelopen twee jaar zo’n twintig Syriërs geholpen bij hun reis door vliegtickets te boeken. Syriërs krijgen financiële steun van Nederland als zij op vrijwillige basis willen terugkeren. Wie aantoonbaar terugkeert naar Syrië raakt zijn Nederlandse verblijfsvergunning kwijt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden