Ook naasten zijn direct getroffenen

Het wetsvoorstel Affectieschade regelt een vergoeding voor naasten van slachtoffers van verkeersongelukken of geweld. Maar zij blijven indirect getroffenen. Ten onrechte, volgens Ruud Luchtenveld en Aleid Wolfsen....

Loopt je carrière schade op omdat je een kind krijgt als gevolg van een fout van een arts (bijvoorbeeld een mislukte sterilisatie), dan moet dat worden vergoed. Loopt je carrière schade op omdat je kind wordt aangereden, dan sta je financieel met lege handen. Als je hebt gezien dat je kind is overreden, kun je de kosten van noodzakelijke psychiatrische hulp verhalen. Heb je het 'alleen maar' later gehoord, dan komt die hulp in beginsel niet voor vergoeding in aanmerking. Neem je de verzorging op je voor je aangereden kind of partner, dan kan inkomensschade niet worden verhaald. Alleen de op die manier bespaarde kosten voor professionele hulp worden wel vergoed.

De wet maakt tot op heden een scherp onderscheid tussen direct en indirect getroffenen. Het overlijden van een kind of partner raakt de ouder en andere partner slechts indirect. Alleen de overledene is juridisch direct geraakt. Zie je de aanrijding omdat je erbij was, dan ben je direct geraakt. Hoor je het veel later, dan ben je slechts indirect betrokken. Alleen direct benadeelden hebben recht op volledige schadevergoeding, inclusief letselschade, de kosten van een psychiater en smartengeld.

De uitspraak van de Hoge Raad over baby Kelly past goed in dit schema. De beroepsfout van de verloskundige - ten onrechte geen verdere prenatale diagnostiek verrichten en geen klinisch geneticus consulteren - is een directe inbreuk op het zelfbeschikkingsrecht van de beide ouders. Door tekort te schieten in het nakomen van de wettelijke zorgplicht jegens de moeder, werd direct onrechtmatig gehandeld jegens de nog ongeboren vrucht - omdat daardoor eveneens tekort werd geschoten in het nakomen van de zorgplicht die de behandelaar ook jegens die nog ongeboren vrucht had.

Dus hebben de ouders en Kelly zelf recht op volledige schadevergoeding, inclusief smartengeld, de kosten van psychiatrische behandeling (van de moeder) en alle kosten van verzorging en opvoeding, inclusief de extra kosten die samenhangen met de handicaps van Kelly, ook na haar 21ste jaar.

Vandaag stemt de Tweede Kamer over het wetsvoorstel Affectieschade. Ernstig letsel of het overlijden van een naaste veroorzaakt over het algemeen diep verdriet. Als een ander daarvoor aansprakelijk is, dan past daarbij dat die veroorzaker dat gemis of dat ernstige letsel enigszins compenseert door aan de directe naasten een vergoeding te betalen.

De regering stelt voor dat de veroorzaker in zo'n geval aan de naasten per persoon een bedrag van 10.000 euro betaalt. Wij steunen dit voorstel. Maar daarmee is dat vaak schrijnende onderscheid tussen direct en indirect getroffenen nog lang niet verdwenen.

De verzekeringsmaatschappij moet straks 'gewoon' verdriet van naasten wel vergoeden, maar als iemand als gevolg van de aanrijding van kind of partner psychisch ernstig in de problemen komt, volgt geen vergoeding. Ook het inkomensnadeel of een carrièrebreuk als gevolg van het thuis verzorgen van een aangereden kind of partner wordt niet vergoed. Bij overlijden blijft de daarvoor verantwoordelijke niet meer verplicht, dan aan een kleine groep derden de schade te betalen van het levensonderhoud dat wegvalt en de kosten van de begrafenis.

De relatie met je directe naaste is een kostbaar bezit. Als zo'n relatie wegvalt, is niet zelden het verdriet onpeilbaar diep. Feitelijk wordt bij geweld of een aanrijding niet alleen het slachtoffer ernstig toegetakeld of erger. Het zijn ook naasten die onmiddellijk worden geraakt. Die zijn en voelen zich terecht geen derde maar direct getroffene.

Dat moet tot gevolg hebben dat we ook juridisch uit moeten gaan van de stelling dat deze naasten directe slachtoffers zijn. Schaad je de een, dan schaad je automatisch ook de ander - omdat je de relatie schaadt. Bij ongeveer eenderde van alle lijders aan een posttraumatische stressstoornis berust de oorzaak op het plotselinge overlijden van een naaste. Niet-juristen kunnen eigenlijk geen logisch onderscheid maken tussen ernstig psychisch leed dat een ouder of partner treft als gevolg van het zien dat een kind of partner wordt overreden en het diepe verdriet dat je treft als je hoort dat je kind of partner is overreden.

Wij willen dat voor deze naasten gaat gelden, dat altijd alle schade wordt vergoed die in redelijkheid is toe te rekenen aan de schadeveroorzakende gebeurtenis. Daaronder valt ook inkomensschade als gevolg van het op redelijke gronden opzeggen van een baan of minder gaan werken om zorgtaken op je te nemen bij ernstig letsel.

Hetzelfde moet gelden voor schade die werkgevers lijden als gevolg van geweld of aanrijdingen. Dat kan eenvoudig door als wetgever vast te stellen dat bij het veroorzaken van ernstig letsel of de dood, directe naasten altijd dienen te worden aangemerkt als direct benadeelden, en dat ook een werkgever alle bedrijfsschade kan verhalen op de dader.

Wij vragen de regering wetgeving die dit mogelijk maakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden