Analyse

Ook na zijn tweede impeachment staan de Republikeinen nog steeds achter Donald Trump

Nationale Garde-troepen bij het Capitool in Washington.Beeld EPA

Kabinetsleden lopen weg, bedrijven dumpen hem en slechts een derde van het Amerikaanse volk waardeert de 45ste president van de Verenigde Staten nog. Maar de Republikeinse Partij blijft grotendeels achter hem staan.

Met zijn tweede impeachment heeft Donald Trump twee records gevestigd. Nooit eerder werd een Amerikaanse president twee keer via deze parlementaire weg aangeklaagd. En nooit eerder gebeurde dat met zoveel medewerking van diens eigen partij.

Tegelijkertijd bleven verreweg de meeste Republikeinen aan de kant van Trump staan. Eens te meer bleek woensdag: het trumpisme, met al zijn ontkenningen, de jijbakken en het afschuiven van verantwoordelijkheden, is zelfs na de door Trump en zijn medestanders aangemoedigde aanval op het Capitool nog springlevend.

Tien Republikeinen stemden mee met de 222 Democraten die Trump weg willen hebben. De aanklacht luidt dat Trump heeft ‘opgeroepen tot een opstand’ tegen zijn eigen volksvertegenwoordigers. Dat zou neerkomen op hoogverraad. ‘Hij moet gaan’, zei de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi. ‘Hij is een duidelijk gevaar voor het land waar we allemaal van houden.’

Wapendetectiepoortjes

Dat het gevaar nog niet verdwenen is, is duidelijk te zien in Washington. Duizenden soldaten bivakkeren in het Capitool en omliggende regeringsgebouwen. De Congresleden zelf moeten door wapendetectiepoortjes voor ze de vergaderzaal in mogen, waar sommige Republikeinen luidkeels tegen protesteerden. De FBI waarschuwt voor gewapende betogers en aanslagen.

Van de meeste Republikeinse afgevaardigden stemden bijna tweehonderd, 95 procent, tégen de afzettingsprocedure. Zij betoogden dat de Democraten met de impeachment verdeeldheid zaaien, wat gevaarlijk zou zijn voor het land. Dat velen van hen wekenlang zonder bewijs hebben volgehouden dat de nieuwe president onrechtmatig zou zijn gekozen, met als climax de stemming tégen de verkiezingsuitslag, na de mede door hen aangewakkerde bestorming van hun eigen citadel, vermeldden zij niet.

Medal of Freedom

De blijvende steun voor Trump lijkt in tegenspraak met zijn toenemende isolement. Twitter en YouTube deden hem in de ban, bedrijven verbreken contracten, de stad New York wil zijn ijsbanen en golfterrein niet meer, het golftoernooi PGA laat hem vallen, medewerkers en kabinetsleden nemen ontslag, de legendarische footballcoach Bill Belichick weigerde een Medal of Freedom. Dat zijn echter maatregelen van een maatschappelijke bovenlaag – die mogelijk zijn geworden omdat Trump niet meer kan twitteren en de bedrijven minder consequenties voelen voor het lozen van hem.

Republikeinse politici maken een andere inschatting: zij willen nog herkozen worden. En hoewel Trumps populariteit volgens peilingen op een dieptepunt is beland (slechts 33 procent van alle Amerikanen waardeert hem nog), staat van de conservatieven nog steeds bijna zeventig procent achter hem.

De grote politieke vraag van calculerende Republikeinen is dus: hoever kan ik me van Trump distantiëren zonder de sympathie van al te veel Trump-stemmers te verliezen?

‘Impeachment overhaast’

De Republikeinse fractieleider in het Huis van Afgevaardigden Kevin McCarthy loste dat op door te zeggen dat Trump weliswaar ‘verantwoordelijkheid draagt’ voor de bestorming, maar dat de impeachment te overhaast zou zijn. ‘Er is geen onderzoek gedaan. Er zijn geen hoorzittingen gehouden.’ Dat de Republikeinen bij de eerste impeachment van Trump vorig jaar het oproepen van getuigen juist blokkeerden, zei hij er niet bij. Andere Republikeinen zeiden dat de opstandelingen zélf verantwoordelijk waren voor het geweld en dat Trump alleen maar van zijn vrijheid van meningsuiting gebruik had gemaakt.

De Grand Old Party blijkt dus ook na een aanval door extremisten die met Trump-vlaggen zwaaiden nog steeds bereid Trump te verdedigen – het trumpisme is nog springlevend.

De volgende stap van de impeachment, de daadwerkelijke afzetting, heeft dan ook weinig kans van slagen. Omdat dat een tweederdemeerderheid van de Senaat vereist, zouden 17 van de 50 Republikeinse senatoren zich tegen Trump moeten keren. Dat lijkt onhaalbaar: slechts een handvol senatoren lijkt dat op dit moment te overwegen.

Typerend waren de manoeuvres van Senaatsleider Mitch McConnell. Die liet eerder deze week naar media doorschemeren dat hij ‘helemaal klaar is’ met Trump en een impeachment wel een goede zet vindt. Weer later zei hij dat hij pas een oordeel velt als hij het bewijs heeft gezien. Ook weigerde hij mee te werken aan een verzoek van de Democraten om de Senaat eerder van reces terug te roepen om het afzettingsproces direct te laten beginnen. 

Kogelvrij vest

Republikeinen die een principiële houding aannemen, lopen niet alleen electoraal maar ook fysiek risico. De kersverse Republikeinse afgevaardigde Peter Meijer, één van de tien dissidenten die voor impeachment stemden, zei donderdag dat hij een kogelvrij vest gaat kopen en zijn dagelijkse routines heeft aangepast om een minder voorspelbaar doelwit te worden. Ook zei hij dat sommige van zijn collega’s vanwege die dreiging en intimidatie niet tegen Trump durven te stemmen.

De belangrijkste dissident, fractievoorzitter in het Huis van Afgevaargden Liz Cheney, werd door partijgenoten aangevallen die haar het voorzitterschap willen ontnemen. ‘Er is nooit een groter verraad door een president van de Verenigde Staten gepleegd jegens zijn ambt en zijn eed aan de grondwet’, had Cheney gezegd. ‘Trump heeft het vuur aangestoken. Hij heeft niets gedaan om het geweld te stoppen.’

Op Fox News werd zij min of meer ‘gecanceld’ door Sean Hannity: ‘Liz, je loopt duidelijk uit de pas met de meerderheid van Republikeinen en conservatieven in dit land. Je hoort niet in de partijleiding. Veel geluk met je Democratische collega’s.’

Dus er zijn wat verschuivingen geweest, maar ook na de bestorming van het Capitool geldt nog steeds dat er twee partijen zijn in de VS. Je bent voor Trump of tegen Trump.

Onze correspondent Michael Persson schreef dit verhaal een week voor de inauguratie van president Biden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden