nieuws john bercow

Ook Mr Speaker John Bercow vertrekt, vlak voor de omstreden schorsing van het zittingsjaar

De Britse Lagerhuisvoorzitter John Bercow zal voor eind volgende maand opstappen. Dat maakte ‘Mr Speaker’ maandagmiddag op emotionele wijze bekend, enkele uren voor de omstreden beëindiging van het parlementaire zittingsjaar. Bercows positie was al wankel, omdat Conservatieve brexiteers vastbesloten waren om hem weg te krijgen.

John Bercow krijgt een ovatie na het bekendmaken van zijn aanstaande vertrek. Beeld AFP

In de nacht van maandag op dinsdag beleefde Bercow een van zijn laatste stemmingen. De regering-Johnson slaagde er bij die stemming opnieuw niet in het Lagerhuis te verleiden om op dinsdag 15 oktober (daags voor de cruciale Europese top) parlementsverkiezingen te houden.

De 56-jarige Bercow is ruim tien jaar Lagerhuisvoorzitter geweest, een decennium waarin hij veel vrienden en vijanden heeft gemaakt. Leden van de oppositie droegen Bercow, in zijn jonge jaren een rabiaat-rechtse Conservatief, op handen. De meeste leden van de regering en brexiteers konden hem echter niet uitstaan. Tijdens het Brexitproces heeft de EU-gezinde Speaker, wiens joodse grootouders uit Roemenië zijn gevlucht, het parlement verdedigd tegen een regering die de Brexit er keihard door wilde drukken.

Hij kwam onder meer in opspraak door een sticker met de tekst ‘Bollocks to Brexit’ op zijn auto, maar volgens Bercow ging het om de auto van zijn vrouw Sally.

Twee weken geleden reageerde Bercow vanaf zijn Turkse vakantieadres ziedend toen de regering-Johnson bekendmaakte het parlement in deze cruciale tijd vijf weken lang met reces te sturen. Hij noemde het ‘een constitutionele schande’, maar kon er verder weinig tegen doen. Bij prorogatie probeerden socialistische kamerleden de Speaker in zijn zetel te houden toen hem gevraagd werd om zich naar het Hogerhuis te begeven voor de sluitingsceremonie. Bercow sprake schande over het besluit van de regering.

Verwijten

Bercow, die al jaren wordt achtervolgd door verwijten dat hij zich achter de schermen als een hork of pestkop gedraagt, is nooit te beroerd geweest het parlement te helpen bij zijn strijd tegen de uitvoerende macht, ook als dat het breken van conventies met zich meebracht. Maandag gaf hij de kamer de kans om de regering in een spoeddebat te dwingen om geheime informatie over No Deal-voorbereidingen prijs te geven, alsmede communicatie die voorafgegaan is aan de prorogatie, van appjes tot telexen, van mails tot memo’s.

Bercows aankondiging zorgde meteen voor speculaties over wie hem gaat opvolgen, wat mogelijk een nieuw front in de Brexitoorlog wordt. Beeld Getty Images

Het vermoeden bestaat dat Conservatieve rebellen gelekt materiaal in handen hebben gekregen, waaruit blijkt dat de prorogatie is voorgesteld om het parlementaire debat over Brexit te frustreren. Als dat klopt hebben ministers niet de waarheid verteld aan de koningin, iets dat verstrekkende gevolgen kan hebben. 

Terwijl Bercow na zijn bekendmaking lof kreeg van Lagerhuisleden, gaf Hare Majesteit haar goedkeuring aan de uitstelwet die een No Deal-Brexit op 31 oktober onmogelijk moet maken. Op Downing Street wordt hard gepiekerd hoe deze wet kan worden omzeild. Zo dook de suggestie op na het uitstelverzoek ook een brief aan Brussel te sturen waarin gevraagd wordt dat verzoek te negeren, maar ook dit lijkt onwettig te zijn. Er zouden ook, zo meldde The Daily Telegraph, plannen zijn om de wet aan te vechten bij de Britse Hoge Raad.

Nette exit

In Dublin kreeg premier Johnson maandag van zijn Ierse ambtgenoot Leo Varadkar te horen dat het, gezien de toekomstige onderhandelingen, verstandiger is om de Europese Unie op een nette manier te verlaten. Ook herinnerde de Taoiseach zijn Britse collega eraan dat een No Deal niet einde verhaal is, maar dat er dan opnieuw moet worden onderhandeld over de onderwerpen die in het bestaande Brexitakkoord staan. Een Britse regeringswoordvoerder sprak over een ‘positieve en constructieve ontmoeting’.

Bercow was niet de enige die maandag zijn vertrek aankondigde. Druppelsgewijs kwamen verklaringen binnen van Conservatieve Lagerhuisleden die bij de komende verkiezingen niet kandidaat zullen staan, of als onafhankelijke kandidaat, zoals Rory Stewart. Of Johnson die verkiezingen gaat winnen, is bij lange na niet zeker. De Tories zullen districten verliezen in Schotland, Zuid-West Engeland en de grote steden, zo toonde een intern onderzoek aan, terwijl de winst in Brexitland mogelijk niet groot genoeg is om dat te compenseren.

Johnson maakt alleen een goede kans als hij een pact met de Brexit Partij van Nigel Farage weet te sluiten. Farage neemt alleen genoegen met een akkoordloos vertrek van de Britten uit de EU. Tijdens de zogeheten ‘couponverkiezingen’ aan het einde van de Eerste Wereldoorlog was het voor het laatst dat twee partijen, toen de Conservatieven en Liberalen, een electoraal verbond sloten. Tevens hoopt Johnson te profiteren van de verdeeldheid binnen het remain-kamp, dat uit zeker vier partijen bestaat.

Hoe groot de verdeeldheid binnen Johnsons eigen partij is bleek toen de EU-gezinde Margot James de hoop uitsprak dat de Tories geen meerderheid winnen. Omdat de kans groot is dat er voor het einde van het jaar toch verkiezingen komen, zullen parlementariërs, naast het bezoeken van de partijcongressen, de prorogatie aangrijpen om veldwerk te doen in de eigen districten. Ook zullen achter de schermen plannen worden gesmeed om de regering verder in verlegenheid te brengen, zoals met het wegstemmen van de Troonrede.

Opvolger

Bercows aankondiging zorgde meteen voor speculaties over wie hem gaat opvolgen, wat mogelijk een nieuw front in de Brexitoorlog zal worden. Terwijl Westminster wederom een lange en turbulente dag beleefde, was op de bordeauxrode bankjes van The House of Lords de rust wedergekeerd. Na eind vorige week twee lange dagen over Brexituitstel te hebben gedelibereerd, spraken de Hogerhuisleden, onder leiding van Lord Gardiner, over de problemen van tuinliefhebbers bij het vinden van turfvrije potgrond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden