ReportageVluchtelingenkampen Griekenland

Ook migranten op Lesbos ten einde raad. ‘Laat ons toch gaan’

Luchtfoto van het officiële opvangkamp bij Moria op Lesbos en de provisorische bouwsels eromheen, waar rond de 18 duizend migranten bivakkeren. Beeld AFP

Het beoogde detentiecentrum op Lesbos stuit niet alleen op hevig verzet van de Griekse bevolking, de migranten zelf maken zich er minstens zoveel zorgen over. Ze willen verder reizen, maar zitten hier vast. ‘Laat ons alstublieft van het eiland vertrekken.’

Natuurlijk begrijpen de asielzoekers rond het opvangkamp Moria dat de Grieken op Lesbos er schoon genoeg van hebben. ‘Maar dat hebben wij ook’, zegt de 65-jarige Afghaanse Zainab Ghulam Ali als ze thee inschenkt voor de gasten in haar zelfgebouwde hutje in de olijfgaard. ‘Laat ons alstublieft van het eiland vertrekken. We willen hier helemaal niet zijn. We hebben niets fout gedaan. Waarom willen ze ons hier opsluiten?’

Protesten op migranteneiland Lesbos: ‘Niet nóg een kamp, dit is geen leven.’

De plannen van de Griekse regering voor gesloten opvangkampen die al dagen tot hevige botsingen tussen de eilandbewoners en de oproeppolitie leiden op Lesbos en Chios, baren ook de migranten in Moria grote zorgen. ‘Moeten wij daar ook naartoe?’, vraagt de 39-jarige Afghaan Hussain Afzali paniekerig. Hij toont de lekkende tent waarin zijn vrouw en drie kinderen al negen maanden bivakkeren. Nadat hij al zijn geld aan smokkelaars heeft uitgegeven, had hij geen geld meer om zelf materialen te kopen om een steviger huisje op pallets te bouwen, zoals zijn buren. Die zijn dankzij dekens en plastic tegen de muren stukken beter beschermd tegen de kou, wind en regen die de bewoners deze dag teisteren.

Modderpoel

De regen heeft de Olive Grove of Jungle, zoals het gigantische provisorische kamp wordt genoemd dat naast het officiële opvangkamp Moria is verrezen, donderdag veranderd in een modderpoel. In en vooral rond Moria verblijft nu een recordaantal van bijna 20 duizend asielzoekers, hoofdzakelijk uit Afghanistan. De Syriërs vormen met 19 procent nu een minderheid, maar sinds de escalatie in de provincie Idlib trekt ook die vluchtelingenstroom weer aan. In de afgelopen week kwamen ondanks het ruwe weer alweer bijna 800 nieuwe migranten aan op de eilanden vanuit Turkije, waarvan 217 op Lesbos.

Meisjes krijgen les in een schooltje in kamp Moria op Lesbos. Beeld AP

Tussen de olijfbomen staan de zelfgebouwde tenten en hutjes zover het oog reikt. Veel bomen zijn gekapt voor brandhout, tussen de hutjes ligt overal vuilnis.  Toch proberen de asielzoekers in deze misère het gewone leven weer op te pakken. De tenten zijn van binnen keurig aan kant, de dekens en het keukengerei liggen netjes opgestapeld in de hoek. In een enkel winkeltje worden fruit en levensmiddelen verkocht, een kapper doet goede zaken. De Afghanen hebben zelfs hun traditionele broodovens in de grond gebouwd om naan te bakken. Tussen de rook rollen de vrouwen het deeg, buiten spelen kinderen in hun nieuwe wereld van witte en blauwe tentdoeken. Twee vechtende jongetjes worden uit elkaar getrokken. Meisjes kijken lachend toe. ‘Jongens’, verzuchten ze giechelend.

Hoop, God en open grenzen

In een zelfgebouwd schooltje verderop krijgen tientallen kinderen Engelse les. De school Wave of Hope is een jaar geleden opgericht en telt drie klaslokalen, een bibliotheek en een kleurig schildersatelier. Een meisje wijst trots naar haar zelfportret dat aan de muur hangt tussen veelbetekenende schilderingen van mensen in nood op bootjes of het leven in een tentenkamp en spirituele teksten over hoop, God en open grenzen. De oprichter, Zekria Farzad, zit inmiddels met zijn gezin met vijf kinderen in Athene, waar zijn asielverzoek is afgewezen. Een schande, vinden de  Afghanen op het eiland. ‘Hij is bijna verdronken met zijn familie toen de boot naar Lesbos verging.’

Het opvangkamp Moria op het eiland Lesbos.Beeld Getty Images

Ook het goedgeorganiseerde veldhospitaal van Artsen zonder Grenzen (AzG) voor vrouwen en kinderen, waar zo’n honderd hulpverleners migranten met gezondheidsproblemen bijstaan, verraadt dat Moria allang geen doorgangskamp meer is. De Syrisch-Palestijnse vluchteling Aladdin Masrya (28) heeft er een baan gevonden als tolk. ‘Ik heb nog geen vluchtelingenstatus, maar ik heb wel een salaris en betaal belasting’, lacht hij.

Voor de poort van het veldhospitaal wachten tientallen migranten vergeefs om geholpen te worden. De artsen, vroedvrouwen en verpleegkundigen kunnen de vraag niet meer aan – vrijwel alle kampbewoners hebben gezondheidsklachten door de slechte hygiënische omstandigheden en de trauma’s van hun reis – maar ze doen wat ze kunnen. In een spreekkamer neemt de Belgische kinderarts Mathias Vermalen van een bezorgde vader een warrig medisch dossier in ontvangst van diens dochter Sonya, die steeds zieker wordt en afvalt. ‘Zucht eens diep’, zegt Vermalen vriendelijk in het Farsi als hij het meisje met zijn stethoscoop onderzoekt. ‘Ik vermoed dat ze tuberculose heeft’.

Bij protesten deze week op Lesbos van de eilanders tegen de plannen van de Griekse regering voor de bouw van nieuwe gesloten opvankampen voor migranten kwam het tot een confrontatie met de oproerpolitie. Beeld EPA

De kliniek sluit donderdag eerder dan gewoonlijk, omdat in de hoofdstad Mytilini opnieuw rellen zijn uitgebroken, waarbij nu ook hulpverleners in hun auto met stenen zijn bekogeld. De zorgverleners van AzG zijn bang dat hun het hetzelfde overkomt en rijden nu via een omweg terug naar hun woningen in Mytilini. Daar zijn nog steeds alle winkels, restaurants, scholen en bedrijven dicht uit protest tegen de regeringsplannen. De eilanders vrezen dat hun eiland voorgoed verandert in een gevangenis voor migranten en hebben genoeg van de overlast die een deel van de buitenlanders veroorzaakt.

‘Dronken beesten’

Maar ook migranten in Moria ondervinden hinder van een klein groepje onruststokers. Het zijn vooral alleenreizende minderjarigen en mannen die ’s avonds het kamp onveilig maken. ‘We durven ’s avonds niet naar de wc. Zelfs naar mij roepen ze schunnige dingen’, zegt de 65-jarige Zainab Ghulam Ali. ‘Als ze dronken zijn veranderen ze in beesten.’ De vrouwen in de tent beginnen te huilen. ‘We zijn zo moe van deze situatie. We hadden nooit verwacht dat het hier zo zou zijn.’

‘We dachten dat Europa ons zou verwelkomen en ons als mensen zou behandelen, niet als dieren die je kunt opsluiten tussen de ratten en schorpioenen’, zegt haar zoon Ali Ian Akrami terwijl hij opstaat om eten te gaan halen. ‘Ik heb nummer 2381, dus meestal duurt het een uur of twee, drie eer ik terug ben.’ Moria is de hel op aarde, vinden de Afghanen. Maar wat hadden ze voor keus? In Turkije dreigden ze te worden gedeporteerd. In Afghanistan wacht de dood of vervolging door de Taliban. ‘Wat zou jij doen?’

De humanitaire crisis op Lesbos werd elk jaar erger

2019 In het opvangkamp Moria stinkt het naar uitwerpselen en rottend vuil. Overal zijn huilende kinderen.

2018 Presentator en miljardairszoon Johnny de Mol zet de vrijwilligersorganisatie Movement on the Ground op. In Moria helpen vrijwilligers de vluchtelingen even hun ellende te vergeten met sport en spel. 

2017 De bootjes blijven komen en de humanitaire situatie wordt steeds slechter in de kampen, maar toch blijven de Grieken ze met open armen ontvangen. Nikos en Katharina zijn een begrip op Lesbos. Het Griekse echtpaar stond al met broodjes en dekens op de stranden klaar toen daar in 2014 de eerste bootjes aankwamen.

2015 Een winterse storm heeft de vluchtelingen overvallen in hun zelfgebouwde tentenkamp tussen de olijfbomen. Alles is doorweekt; kleren, dekens en zelfs de baby

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden