Analyse Halbe Zijlstra

Ook met Ruttes steun zit Zijlstra nog niet bij de Wereldbank

Volgens ingewijden is premier Rutte erop gebrand Halbe Zijlstra te benoemen tot nieuwe bewindvoerder bij de Wereldbank. Maar de weerstand daartegen is nu al voelbaar.

Halbe Zijlstra en Mark Rutte nadat Zijlstra een verklaring heeft afgelegd waarin hij zijn aftreden bekendmaakt. Foto Freek van den Bergh

Mark Rutte blijft een bewonderaar van Halbe Zijlstra. ‘Ik vind zijn aftreden nog steeds verschrikkelijk’, zei de premier eind mei op het VVD-congres. ‘We hebben als maten samengewerkt, in totaal vertrouwen... Het is zo’n goeie vent. Hij heeft voor Nederland héél veel betekend.’

Er klonk na die ronkende woorden beleefd applaus op het partijcongres, maar zelfs bij de liberalen is er enige verbazing te bespeuren over Ruttes ongebreidelde enthousiasme voor de man die in februari moest aftreden, nadat de Volkskrant onthulde dat hij had gelogen over een bezoek aan de datsja van Poetin. Jokken mag toch niet? En heeft de huidige fractievoorzitter Klaas Dijkhoff niet gezegd dat Zijlstra zijn misstap had moeten melden vóór hij aantrad als minister? Een normale VVD’er die in opspraak komt, moet zich verantwoorden bij de integriteitscommissie. Voor Zijlstra gelden blijkbaar andere normen.

Complexe relatie

Rutte blijft doof voor dat gemopper. De premier is er juist op gebrand de oud-minister van Buitenlandse Zaken te benoemen als bewindvoerder bij de Wereldbank, zo bevestigen twee bronnen die anoniem willen blijven. Het gaat om een prestigieuze functie bij een bank van de internationale gemeenschap, die miljarden uitleent aan ontwikkelingslanden en landen in opkomst.

Achter de schermen zou al zijn afgetast of de twaalf kleinere landen die door Nederland worden vertegenwoordigd bij de instelling in Washington bezwaar hebben tegen een eventuele komst van Zijlstra. Enkele landen in de zogenoemde kiesgroep, zoals Armenië, Georgië, Oekraïne en Moldavië, hebben een complexe relatie met het door Zijlstra zo bekritiseerde Rusland. Hoe de landen gereageerd hebben, is niet bekend.

Zijlstra zelf wil niet reageren op de ‘geruchten’. ‘Ik geef nooit commentaar op functies.’

Dat de kandidatuur van Zijlstra voortijdig uitlekt, bewijst vooral dat een eventuele benoeming allerminst onomstreden is. Het AD meldde dinsdag dat minister van Financiën Wopke Hoekstra zich verzet tegen de kandidatuur. Binnen de ambtenarij zou er eveneens gemor zijn over de druk die vanuit het Torentje wordt uitgeoefend. De selectiecommissie, waarin drie hoge ambtenaren zitting hebben, wordt volgens het AD behandeld als een ‘spek-en-bonen-commissie’.

Rutte wilde dinsdag niet zeggen of hij zich inderdaad bemoeit met de vacature in Washington, maar bezweert wel dat de ambtenaren onafhankelijk een keuze kunnen maken. ‘Die commissie kan in volledige vrijheid zijn werk doen.’

Toch laat een anonieme ambtenaar ook aan de Volkskrant weten dat er ‘door onder andere premier Rutte grote druk wordt uitgeoefend’ om Zijlstra benoemd te krijgen. Dat steekt vooral omdat er twijfels bestaan of een man die zo kort geleden nog internationaal in opspraak raakte, nu in aanmerking moet komen voor een toppositie bij de Wereldbank.

Illusie

Niet geheel verrassend slijpt de oppositie de messen. ‘Bij de VVD mag je liegen en bedriegen en dan krijg je als beloning ook nog een mooi baantje,’ hoont SP’er Renske Leijten. ‘Binnen het partijkartel gaat loyaliteit boven kwaliteit,’ twitterde FvD-voorman Thierry Baudet.

De coalitiepartijen houden zich op de vlakte. Volgens D66-leider Alexander Pechtold is de zaak niet besproken bij het coalitieberaad. CDA-leider Sybrand Buma meent dat het vooral aan de minister van Financiën is om de beste kandidaat te zoeken. ‘Het is zijn verantwoordelijkheid.’

Hoekstra (CDA) moet uiteindelijk samen met minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok (VVD) en minister van Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag (D66) een kandidaat voordragen aan de ministerraad. Dat gaat nog even duren. De gesprekken met de kandidaten moeten nog plaatsvinden. Oud-minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders zou volgens een ingewijde ook een gegadigde zijn. De PvdA’er wil niet reageren. Volgens Elsevier is ook oud-staatssecretaris van Financiën Frans Weekers (VVD) in de race.

De coalitie zal beducht zijn voor negatieve reacties op een eventuele kandidatuur van Zijlstra. In februari verkeken de regeringspartijen zich volledig op de consequenties van de datsja-affaire. Ze dachten dat Zijlstra te handhaven was als minister. Dat bleek een illusie, ook omdat opiniepeilingen aangaven dat een overweldigende meerderheid van de bevolking hem niet meer geloofwaardig vond.

Dat er nu gelekt is over de kandidatuur van Zijlstra, moet Rutte te denken geven. Eerder gebeurde hetzelfde bij ex-staatssecretaris Fred Teeven, die in de race was voor een functie bij de Raad van State. Toen dat voortijdig uitlekte, kwam er zoveel kritiek los dat de baan uiteindelijk toch aan de VVD’er voorbij ging.