REPORTAGE

Ook Máxima heeft nu een eigen kanaal

Vandaag opent koningin Máxima het naar haar vernoemde kanaal bij Den Bosch. Over de 9 kilometer is ruim dertig jaar gediscussieerd.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Bijna twee eeuwen geleden had koning Willem I, bijgenaamd de kanalenkoning, vier jaar nodig om de Zuid-Willemsvaart te graven van Den Bosch naar Maastricht, over een lengte van 123 kilometer. Anno 2015 heeft Rijkswaterstaat er ook vier jaar over gedaan om het Máximakanaal aan te leggen, een omlegging van de Zuid-Willemsvaart ten oosten van Den Bosch met een lengte van 9 kilometer.

'Eigenlijk ongelooflijk dat we er met onze moderne apparatuur net zo lang over doen en dat ook nog eens voor zo'n klein stukje van 9 kilometer', zegt projectmanager Marc Lentjes van Rijkswaterstaat in het informatiecentrum langs de A2 ter hoogte van Rosmalen. 'Dat komt omdat de inpassing van zo'n kanaal in zijn omgeving veel complexer is geworden. Dit kanaal doorkruist stedelijk gebied met veel oost-westwegen. Er waren 750 vergunningen nodig. Vroeger was het: streep over de kaart en gaan.'

Het Máximakanaal.Beeld Rijkswaterstaat

Zuid-Willemsvaart

Desalniettemin heeft aannemerscombinatie WillemsUnie de klus op tijd geklaard. Eind december konden de eerste schepen het kanaal al op. Vandaag wordt het officieel geopend door zijn naamgever, die op een schip zal varen van sluis Empel bij de Maas tot de sluis bij Berlicum, ongeveer halverwege het traject. Koningin Máxima treedt daarmee in de voetsporen van Beatrix, Juliana en Wilhelmina, naar wie ook kanalen in Zuid-Nederland zijn vernoemd.

Ruim dertig jaar is gediscussieerd over de omlegging van de Zuid-Willemsvaart, die dwars door Den Bosch loopt. Het nieuwe kanaal ontlast niet alleen de Brabantse hoofdstad, maar maakt ook de doorvaart van grotere en hogere schepen mogelijk van en naar de containerminal in Veghel.

Op de koffie bij Máxima

Voor vernoemingen naar leden van het Koninklijk Huis is geen toestemming nodig, maar overleg met de Rijksvoorlichtingsdienst is wel gebruikelijk. Bij de troonswisseling in 2013 telde de Algemene Onderwijsbond 46 scholen vernoemd naar Willem-Alexander en 42 naar Beatrix. Zover is Máxima nog niet, ze komt nu tot drie. Plus vijf straten, vier pleinen, vier lanen en drie maal een hof en (deze lijst is ongetwijfeld niet volledig):
- Er is het Máxima Medisch Centrum, met vestigingen in Eindhoven en Veldhoven.
- Het Prinses Máxima Cen- trum voor kinderoncologie in het Wilhelmina Kinderzie- kenhuis in Utrecht.
- Er is een binnenvaartschip, voor opleidingen, dat haar naam draagt, de Prinses Máxima.
- Alphen aan den Rijn krijgt in 2016 een 'energieneutrale' Koningin Máximabrug. Het informatiecentrum daar heet 'Op de koffie bij Máxima'.
- In Vleuten is een park vernoemd naar Máxima.

In gesprek blijven

'Het is een economische impuls voor Zuidoost-Brabant', vindt Lentjes. Maar natuurorganisaties denken daar anders over. Het Groene Hart Brabant voert zelfs nu nog procedures over de verkwanseling van natuur. Volgens voorzitter Adriaan van Abeelen heeft minister Schultz van Haegen (infrastructuur en milieu) haar belofte niet waargemaakt om voldoende natuur langs het kanaal te compenseren.

'Er zijn nog wat zwarte plekken', zegt hij. Het Groene Hart Brabant heeft daarover vorige maand zelfs een brief aan koningin Máxima gestuurd: 'Wij geven u ernstig in overweging eerst de uitkomst van de lopende rechtsgang af te wachten vooraleer u dit omstreden project formeel opent.'

Het is een achterhoedegevecht dat het feestje vandaag waarschijnlijk niet zal verstoren. Jeroen van der Heijden heeft als omgevingsmanager bij Rijkswaterstaat veel met de tegenstanders te maken gehad. Niet alleen natuurbeschermers liepen te hoop, ook omwonenden wilden liever geen kanaal in hun achtertuin. Bovendien zijn er vijftig woningen en gebouwen gesloopt.

'Ik heb met boze en verdrietige mensen aan tafel gezeten', zegt Van der Heijden. 'Sommige bewoners hebben wel drie jaar ernstige hinder gehad. Eerst van het kabels leggen, toen het heien van de damwand van een brug, daarna het asfalteren van de weg. Voor mij was het belangrijkste: je gezicht laten zien, in gesprek blijven, luisteren.'

Beeld de Volkskrant

Hedendaagse kanalenbouw

Want dat is hedendaagse kanalenbouw: heel veel overleg en procedures. In 1822 liet Willem I gewoon een kanaal graven, door honderden zo niet duizenden arbeiders. 'Het principe van het graven is nog hetzelfde', aldus Van der Heijden. 'Alleen de schop is groter en gemechaniseerd.'

In 2008 viel het tracébesluit. Twee jaar later was dat besluit onherroepelijk en werd het project gegund aan aannemerscombinatie WillemsUnie. In 2011 ging de eerste schop de grond in. Het project, inclusief gebieds- en natuurontwikkeling langs het kanaal, kost 450 miljoen euro.

Over het kanaal zijn acht bruggen gebouwd. Verder zijn er twee sluizen en vier sifons (watertunnels onder het kanaal) aangelegd. Bij de graafwerkzaamheden zijn meerdere archeologische vondsten gedaan, zoals de rib van een wolharige neushoorn. Volgens archeologen heeft die meer dan 12 duizend jaar geleden in de IJstijd ter plekke geleefd. Ook werd een bronzen speerpunt gevonden waarmee een jager 3.000 jaar geleden rondliep.

Afgelopen jaar waren er enkele tegenvallers. Zo bleek het zuidelijke deel van het kanaal te lekken: er liep meer water weg door de zandbodem dan gepland. IJlings werd het kanaal drooggelegd en de bodem met een extra kleilaag aangesmeerd. Ook bleek de spoorbrug over enkele meters 4 centimeter te laag. Voorlopig is het waterpeil met 4 centimeter verlaagd, tot een blijvende oplossing is gevonden. Daarvoor zijn twee opties: de brug iets optillen of de brug aan de onderkant iets 'afschaven'. Het asfalt van een andere brug bleek eveneens water door te laten.

Klasse 4-schepen

Een dag voor de officiële opening wordt nog volop gewerkt langs het kanaal, terwijl vrachtschepen rustig voorbijvaren. Op de splitsing bij Den Dungen buigt een kempenaar (50 x 6,60 meter) af naar het noorden. 'Dat is een klasse 2-schip', gebaart Lentjes. Die had tot voor kort wel rechtdoor kunnen gaan, langs de smalle Dungense brug en de sluizen in Den Bosch.

Het nieuwe kanaal is ook gemaakt voor klasse 4-schepen (105 x 9,60 meter). Containerschepen met drie lagen zijn eveneens welkom. De oude vaarweg door Den Bosch kon niet meer dan twee lagen behappen. Rijkswaterstaat verwacht dat dagelijks vijftig schepen door het kanaal zullen varen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden