Ook Marilyn kan geen afbreuk doen aan leidserschap Kennedy

Van de reputatie van de Kennedy's is niet veel meer over en het ziet er naar uit dat we nog meer onthullingen over seksuele uitspattingen en drankmisbruik kunnen verwachten....

VOLGENS sommigen was het net als bij John Fitzgerald Kennedy. Je weet nog precies wanneer je van de dood van Diana hoorde en hoe de omgeving plotseling op de beeldplaat van je geheugen werd gegrift. Je bevond je in een milde staat van shock. En toch zwakt het gevoel op de een of andere manier in de loop der weken wat af. Diana zal niet worden vergeten. Maar het is toch niet hetzelfde als bij Kennedy.

Ik hoorde dat president Kennedy dood was op de autoradio terwijl we Manchester uitreden. Het was een regenachtige, donkere avond. Een of andere gek in Dallas had een politicus vermoord, maar er was meer aan de hand. Met het schot had hij de verwachtingen van een hele generatie om zeep geholpen; hij had onze wereld in afgrijzen gewikkeld en het hele pakketje nonchalant bij het oud vuil gezet.

John Kennedy maakte zijn entree na de verstikkende banaliteit van het Eisenhower-tijdperk, de heksenjacht, de zweterige oude mannetjes met hun zweterige dreigementen. Hij was jong, net als Tony Blair nu, maar op de een of andere manier leek hij, met zijn gemillimeterde haar en zijn elegante verschijning, jonger dan Blair.

Theodore White had - in de aanloop naar het presidentschap - van deze senator een legendarische kampioen gemaakt. Kennedy verscheen vol idealisme op het politieke toneel, geflankeerd door energieke mannen met frisse gezichten, het symbool van een veranderde wereld.

Hij was de held van motortorpedoboot 109, een toonbeeld van moed. Uit zijn monografie Why England Slept - die hij op Harvard schreef - blijkt dat hij heel goed begreep dat democratieën vroeg of laat altijd weer de strijd aan zullen moeten binden met dictaturen. Toen hij in het prille begin van zijn regeringsperiode de Varkensbaai binnenstuntelde, kon hij putten uit een zee van begrip. Wij bepaalden of hij succesvol was: hij kon bij ons wel een potje breken. En toen, in een enkele seconde, was het allemaal voorbij. Het nieuwe tijdperk had zijn eigen dode.

De 34 jaar sinds zijn dood hebben niets positiefs aan de legende toegevoegd. Jackie, de treurende weduwe, trouwde met een Griekse miljardair. Teddy, de treurende broer, ontpopte zich als drankzuchtige vrouwenjager. Een van hen kwam zelfs om het leven. Bobby, de vermoorde broer, bleek een hele reeks verhoudingen te hebben gehad.

De jongste generatie doet het al niet veel beter: ook hier weer nieuwe ellende met vrouwen, nieuwe leugens en nieuwe ontkenningen.

Is hier sprake van een dynastie? Integendeel: we zien hier het erfelijkheidsprincipe ten ondergaan, tegen een niet-monarchistisch decor, zij het wel met allerlei Windsor-achtige trekjes. Als de broers en zussen, en ook de kinderen, hun rol niet weten te vervullen, dan kwijnt de dynastie weg. In feite is dat met deze dynastie al gebeurd. Onverschilligheid is al wat rest.

John F. Kennedy zelf is als legende nauwelijks overeind gebleven. We weten dat hij een gangsterliefje als maitresse had (dat heeft ze ons zelf verteld). We weten dat hij een seksuele allesverslinder was, die van het Witte Huis een soort slonzig hotel uit een klucht van Feydeau maakte. We weten dat de schijn bedroog. En nu staan ons kennelijk nog meer onthullingen te wachten.

Als we alle tamtam rond The Dark Side of Camelot mogen geloven, worden Jack en Bobby binnenkort afgeschilderd als gedogers en niet als bestrijders van de georganiseerde misdaad en krijgen we emmers vol nieuwe sex over ons heen: een orgie van losbandigheid beschreven door Seymour Hersh (de grote journalistieke rivaal van Bow Woodward en en chroniqueur van de slachtpartij bij My Lai tijdens de Vietnam-oorlog).

Deze onderzoeksjournalistieke hit heeft de krantenkoppen tot nu toe alleen maar gehaald, omdat Hersh een aantal valse documenten over de president en Marilyn Monroe voor zoete koek heeft geslikt - maar er lijkt nog genoeg bonafide slijk over. Al wat er van de mythe nog rest, zal binnenkort met de grond gelijk worden gemaakt.

Daarmee zijn we, denk ik, op een omslagpunt aangekomen. Want er is deze herfst een boek uitgekomen dat evenveel aandacht verdient als de negatieve ontboezemingen van Hersh: The Kennedy Tapes, de dertien dagen durende slopende discussie over de Cubaanse rakettencrisis.

De president had opname-apparatuur laten aanbrengen in de Cabinet Room en het Oval Office (waarom dat was gebeurd heeft Richard Nixon nooit goed kunnen uitleggen). Alle belangrijke vergaderingen werden op de band opgenomen. Kennedy kon er later niet knoeien om een goede indruk van zichzelf te geven: hij was toen al begraven.

Maar hij maakt wel degelijk een goede indruk. De bijeenkomsten, die begonnen op 27 oktober 1962, duurden eindeloos. Ze beslaan 159 bladzijden. Robert McNamara, Dean Rusk, McGeorge Bundy en de hele staf rond Kennedy spraken vrijwel onafgebroken met elkaar. Buiten wachtten de miljarden, overal ter wereld, met angst en beven af.

Hier werd een nucleair schaakspel gespeeld. Kon Kennedy zijn plannen realiseren en voorkomen dat Chroestjov op Cuba raketten installeerde die op de VS waren gericht? Kon de slimme onderhandelingszet van Moskou - verwijdering van de NAVO-raketten uit Turkije - op een of andere manier worden geneutraliseerd? Een hogere inzet en grotere gevoelens van angst waren nauwelijks denkbaar.

U hoeft het niet eens te zijn met de grondregels of het machtsspel om te zien waar het om ging. Wat de uitslag ook zou zijn, er ging iets gebeuren. Nu kunnen we lezen wat er precies gebeurde. Welke vuist zouden Bush, Ford, Reagan of Carter hebben gemaakt? Kennedy gedroeg zich precies zoals in het boek staat beschreven: als opperbevelhebber.

Aan het begin van de gesprekken zegt hij betrekkelijk weinig; hij luistert voornamelijk. Maar aan het eind heeft hij duidelijk het heft in handen: hij stuurt de stafchefs op pad, paait de Turkse publieke opinie, houdt de Alliantie achter de hand, schrijft brieven aan Chroestjov en stelt verklaringen op die Adlai Stevenson aan de Veiligheidsraad moet overbrengen.

Kennedy wist wie de verantwoordelijkheid droeg en hij accepteerde die verantwoordelijkheid met een koel soort genot. Hij was slimmer en harder dan alle anderen om hem heen. De terugtrekking van de Sovjet-Unie was zijn triomf.

Wat is nu eigenlijk belangrijker? Misschien was John F. Kennedy wel in alle opzichten zoals Hersh hem beschrijft: een kille vrouwenversierder, of erger nog. Misschien was hij onze bewieroking of vertrouwen nooit waard. Misschien was Camelot inderdaad in donkere nevelen gehuld en moeten alle 'getuigen' hun zegje doen.

The Kennedy Tapes spreken echter voor zich. Zij laten de gebeurtenissen horen zoals ze werkelijk plaatsvonden. En uit al die banden komt Kennedy naar voren als een echte leider.

Hoe valt dit te rijmen met Kennedy's vele slippertjes? Het valt niet te rijmen, en dat hoeft ook niet, want het gaat uiteindelijk niet om de seks. Waar het om ging was wat Kennedy deed met de macht die hij had. Wat dat betreft deed hij het kennelijk goed: iedereen herinnert zich Kennedy als een uitstekend president.

Mogen we de vergelijking doortrekken naar Bill Clinton en zijn vermeende kromme penis? Dat gaat waarschijnlijk te ver. Wat we wel - nogmaals - kunnen zeggen is dat het uiteindelijk gaat om het leiderschap en om de beslissingen. Iedereen kan de monnik uithangen. Maar onze wereld is nu eenmaal geen klooster.

(The Kennedy Tapes, onder redactie van May en Zelicow, Belknap. Uitg. Harvard University Press).

Peter Preston is redacteur van The Guardian.

Vertaling: José van Zuijlen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden