Ook lege gasbel is bodemschat

Met de groei van de handel in gas, neemt de behoefte aan opslagmogelijkheden toe. De oliemaatschappij Amoco, in een fusie met BP verwikkeld, heeft bij Alkmaar een gasopslaginstallatie gebouwd....

door Esther Hansen Löve

DE MEESTE gasinstallaties van Amoco zijn vakkundig weggewerkt in het Noord-Hollandse landschap. Het kantoor bij het gasbehandelingsstation ten noorden van Alkmaar, is gehuisvest in een oude boerderij en heeft meer weg van een gezellig clubhuis dan van een internationaal olie- en gasbedrijf.

Op verzoek van de gemeente Alkmaar stapte Amoco onlangs af van haar landschappelijke camouflage-strategie. Het jongste project, de Piekgas Installatie bij Alkmaar, ligt open en bloot op een industrieterrein ten zuidoosten van Alkmaar. Het pronkstuk van het Amerikaanse olie- en gasconcern valt echter in het niet bij de rode Huisvuilcentrale Noord-Holland die in de buurt verrijst.

Vorige week verraste het bedrijf de wereld met de aankondiging dat het gaat fuseren met British Petroleum. De samenbundeling lijkt vooral de Britse en Amerikaanse activiteiten van de twee oliemaatschappijen te raken: zo'n zesduizend banen staan in hun moederlanden op de tocht.

In Nederland heeft vrijwel niemand gehoord van Amoco, terwijl iedereen de groene pompstations van BP kent. Toch zit het Amerikaanse bedrijf hier al 36 jaar.

In het begin van de jaren zestig stak Amoco de oceaan over. In die tijd haastten veel grote buitenlandse olie- en gasconcerns zich naar Nederland. Als bijen op de honing kwamen ze af op de grote gasvondst bij Slochteren.

Waarschijnlijk speelden bij het besluit van Amoco in Nederland actief te worden, ook persoonlijke overwegingen een rol. De toenmalige directeur van de Amerikaanse onderneming had op een business school gezeten met een telg van de familie Fentener van Vlissingen.

De Fenteners zijn eigenaar van de Steenkolen Handels Vereniging, toen vooral groot in energiezaken. Amoco stuurde een paar man naar Nederland die eerst hun intrek namen in een bijkantoortje van de SHV in Utrecht.

Toen de onderneming in 1964 gas vond in Noord-Holland en in 1969 de Concessie Bergen bemachtigde, verhuisde Amoco naar de boerderij bij Alkmaar. Daar staat zij nog, verscholen achter een dichte haag bomen.

Amoco maakte zich zo onzichtbaar mogelijk om maar geen weerstand op te roepen. Maar de onbekendheid van de onderneming in Nederland heeft vooral van doen met haar beperkte klantenbestand: alleen de Gasunie neemt haar aardgas af. De Gasunie levert het gas van Amoco aan bedrijven en consumenten.

Anders dan BP, dat met zijn pompstations langs de weg (de zogenaamde downstream-activiteiten) algemene bekendheid geniet, is Amoco in Nederland alleen actief in de productie van olie en gas. Het bedrijf heeft hier alleen upstream-activiteiten.

Tot voor kort althans. De Nederlandse bodemschatten zijn dan wel nog niet allemaal op, de koek is wel al bijna helemaal verdeeld. Elk belletje gas is in een concessie toebedeeld aan de een of andere maatschappij. Het grootste deel komt toe aan de Nederlandse Aardolie Maatschappij, die in handen is van olie- en gasgiganten Esso en Shell.

Voor BP was dit tien jaar geleden de aanleiding zich terug te trekken uit de exploratie en productie van aardgas in Nederland. Amoco is gebleven. Het bedrijf had veel geïnvesteerd in de gasinstallaties en maakte hier behoorlijke winsten.

Nu heeft Amoco hier een nieuwe markt aangeboord: de midstream, onder meer gasopslag. De druk in het grote Groningse veld wordt langzaam lager doordat het veld leeg raakt. Hierdoor kan de Gasunie niet meer in korte tijd veel gas uit dat veld halen. Om in strenge winters toch nog alle klanten te kunnen voorzien, wordt het gas nu opgeslagen in lege velden.

Tegelijk met de NAM begon Amoco een aantal jaren geleden met de bouw van een gasopslagintallatie. De nieuwste kennis en technieken heeft de onderneming in stelling gebracht om een moderne en milieuvriendelijke installatie te bouwen.

De Piekgas Installatie bij Alkmaar is de trots van Amoco Nederland: tweeduizend meter onder de grond bevinden zich opslagruimtes waar 3,6 miljard kubieke meter aardgas in kan. Als het komende winter opeens heel koud mocht worden, kan de onderneming er binnen het uur twintig miljoen kubieke meter gas per dag uit naar boven pompen.

Nu is het stil tussen de glanzende buizen op het industrieterrein bij Alkmaar. Alleen als de deur van de ruimte waarin een grote compressor staat opengaat, komt er een harde hoge toon naar buiten. Sinds een aantal maanden is Amoco bezig 'gas in te nemen'. Uit het leidingennet van de Gasunie stroomt gas in de installatie, dat wordt gekoeld en onder hoge druk in het gasveld gebracht.

Behalve de Concessie Bergen, waar Amoco al 25 jaar gas wint en sinds kort opslaat, heeft het bedrijf activiteiten offshore. In de jaren tachtig vond Amoco olie en gas in de Noordzee waar het nog steeds ettelijke vaten olie en kubieke meters gas per dag uithaalt.

Het Nederlandse hoofdkantoor van de onderneming staat, net als dat van de meeste andere olie- en gasmaatschappijen, in Den Haag. Op een steenworp afstand zit het ministerie van Economische Zaken. Dit ministerie beslist over het verlenen van concessies en vergunningen zoals Amoco die nodig heeft in Alkmaar.

Buitenlandse bedrijven die in Nederland gas of olie willen produceren, moeten opboksen tegen de machtige positie van de NAM (eigendom van Esso en Shell) en de Gasunie (eigendom van Esso, Shell en de staat). Zo heeft Amoco de afgelopen dertig jaar niet meer dan 2 tot 5 procent van de upstream-markt (de exploitatie en productie van olie en gas) kunnen veroveren. Het overgrote deel van de rest heeft de NAM bemachtigd.

Ook Shell en Esso hebben ingezien dat er weinig nieuwe velden meer gevonden worden. De lage olieprijs, die de gasprijs met zich mee omlaag trekt, en de toenemende milieu-problemen rondom de Waddenzee, maken nieuwe investeringen in upstream-activiteiten ook niet aantrekkelijker.

Daarom is ook de NAM afgezakt naar de midstream. Het bedrijf heeft nu twee gasopslagplaatsen. In het veld onder Langelo kan nu 22 miljard kubieke meter gas worden bewaard en in Grijpskerk 9,5 miljard.

Dat het Amoco is gelukt om in deze nieuwe midstream-markt een voet tussen de deur te krijgen en ook gas voor de machtige Gasunie gas te mogen opslaan, dankt de onderneming naar eigen zeggen aan haar klantvriendelijkheid, betrouwbaarheid en lage kosten. Bovendien ligt Amoco's veld bij Alkmaar dichter bij de grootste afzetmarkt - de Randstad - dan de Drentse en Groningse velden van de NAM. Amoco bestudeert of zij de capaciteit bij Alkmaar kan vergroten. Slochteren raakt steeds leger en de markt voor gasopslag wordt groter. Daar komt bij dat de gasmarkt in Europa geliberaliseerd wordt. Binnenkort stroomt er niet alleen Gronings gas door de Nederlandse leidingen, maar ook Russisch, Noors en Brits. Met het ontstaan van een internationale handel in gas, groeit de behoefte aan opslagmogelijkheden. De toekomst is aan de midstream.

Sinds drie maanden heeft Amoco in Nederland een nieuwe directeur. Mary Shafer-Malicki was nog geen jaar oud toen Amoco in 1962 naar Nederland kwam. Nu zwaait de tengere jonge vrouw de scepter over de 180 werknemers die het Amerikaanse olie- en gasconcern hier heeft.

Zij is opgetogen over de fusie met BP. De 37-jarige directeur uit het Midden-Westen van de Verenigde Staten heeft daar alle reden toe. Voor de activiteiten hier zal de fusie vooralsnog geen gevolgen hebben.

De fusie wekt veeleer verwachtingen in Den Haag. BP heeft in Groot-Brittannië een sterke positie upstream. In het najaar, als de pijpleiding klaar is die Groot-Brittannië met het Europese continent zal verbinden, zal dit Britse gas hiernaartoe gaan stromen.

Niet alleen het gas van de Gasunie dat in de leidingen zit, zal dan plaats moeten maken voor dat van de Britten. Mogelijk zullen zij ook van de opslagcapaciteit van Amoco gebruik willen maken.

Shafers ogen beginnen te glimmen. 'Wij zijn leidinggevend in de opslag van gas. We hebben er veel ervaring mee en het zal ons een groot voordeel geven om samen te werken met BP.'

Misschien is Amoco de NAM en de Gasunie in deze nieuwe midstream-markt samen met BP eindelijk eens te snel af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden