Column

Ook Le Pen kan worden verslagen

Terwijl ik aan het kijken was naar de uitslagen van de tweede stemronde in de Franse regionale verkiezingen, werd ik overmand door een gevoel van opluchting, trots zelfs. De partij van de haat - Marine Le Pens Front National - slaagde er niet in zelfs maar in één regio te winnen. De democratie had gezegevierd, evenals de waarden van de Republiek.

Marine Le Pen na afloop van de tweede stemronde van de Franse regionale verkiezingenBeeld epa

Precies een maand nadat terroristen honderddertig mensen in Parijs hadden gedood, toonden de Fransen opnieuw hun stoïcisme. Net zoals mijn landgenoten sterk bleven in het aangezicht van terrorisme, hielden ze zich ferm tegen het sirenengezang van het giftige populisme. Toen de resultaten duidelijk werden, boog mijn zoon zich naar mij voorover en zei: 'Op momenten als deze voelt het zo goed om Frans te zijn.'

Natuurlijk moeten we niet blind zijn voor de boodschap van de eerste stemronde, waarin het Front National eerste werd in zes van de dertien regio's van het land. Franse kiezers zijn zeer gedesillusioneerd over het establishment. Sinds de presidentiële verkiezingen van 2012 heeft Le Pen met bijna zeven miljoen stemmers de steun van haar partij verdriedubbeld. En hoe alarmerend haar snelle stijging ook is, er kunnen lessen getrokken worden uit haar beslissende nederlaag.

Ten eerste: de poging van het FN om zich als normale partij te presenteren, is mislukt. Ondanks Le Pens pogingen de toon te verzachten en de aantrekkingskracht te verbreden door - althans formeel - de partij van zijn antisemitische elementen te ontdoen, ziet een meerderheid van Franse kiezers de partij nog altijd als een risico.

'We zijn niet gek', was de korte maar krachtige reactie van mijn buren in Normandië - velen van hen boeren of ambachtslieden - op de verkiezingsresultaten. Ze gebruiken wellicht de eerste stemronde om hun boosheid op de regering en hun ontevredenheid over het systeem te ventileren, maar ze weten dat het FN bestaat uit incompetente extremisten. Ze willen niet dat die een positie van echte macht bereiken.

Zelfs geconfronteerd met economische stagnatie en hoge werkloosheid - vooral onder jongeren - zijn de Fransen niet klaar om drastische actie te ondernemen zoals het verlaten van de euro of de Europese Unie. Opeenvolgende Franse regeringen mogen er dan niet in geslaagd zijn adequaat te reageren op de economische problemen van het land, het betekent niet dat de kiezers bereid zijn een sprong in het duister te wagen door hun vertrouwen te plaatsen in een stelletje demagogen dat surft op de golven van ontevredenheid en angst.

Want angst was de dominante factor in deze verkiezingen. In de eerste ronde pakte dat gunstig uit voor het Front National, wiens bestaansreden angst is voor migranten, terroristen, mondialisering en openheid naar de rest van de wereld. Maar in de tweede ronde deed angst Le Pen de das om. Kiezers waren niet alleen bang echt invloedrijke posities over te dragen aan ongekwalificeerde tegen-elites; ze waren ook bang het imago van hun land in gevaar te brengen en daarmee Frankrijks invloed in Europa en daarbuiten.

Tenslotte is Frankrijks internationale identiteit een integraal onderdeel van haar nationale identiteit. De trots van het land en het gevoel dat Frankrijk een missie heeft, die is geërfd van het Ancien Régime en versterkt door de Franse Revolutie, heeft weliswaar niet de samenwerking met nazi-Duitsland tegengehouden onder de Vichy-regering. Maar er was een verpletterende nederlaag voor nodig om Frankrijk door de knieën te laten gaan voor extreem-rechts.

De situatie vandaag is veel minder ernstig. Le Pen mag proberen zichzelf als een moderne Charles de Gaulle af te schilderen, die het verzet leidt tegen het establishment. Maar het grote publiek blijft het Front National zien als een ideologische erfgenaam van Frankrijk onder Vichy - een partij die nauwelijks zijn op collaboratie ingestelde karakter heeft afgeschud.

De uitkomst van Frankrijks regionale verkiezingen is niet alleen relevant in Europa, maar ook aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Franse kiezers hebben laten zien dat de Europese Unie niet gedoemd is te worden vernietigd door aanvallen op haar legitimiteit en dat het populisme niet hoeft te zegevieren.

Als democratische leiders - in Europa en de Verenigde Staten - die boodschap begrijpen en hun verantwoordelijkheden serieus nemen, kunnen en zullen politici als Le Pen worden verslagen.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden