Ook laaggeschoolde werkt dankzij robot

Het spel en de knikkers

Voedingsmiddelenbedrijf Unilever haalde deze week twee keer de Volkskrant. Eerst omdat de waarde van het concern op de beurs was gestegen tot boven de 100 miljard euro. Vrijdag met de minder vrolijke mededeling 'Unilever schrapt sociale banen'. Bouillonblokjes laat Unilever vanaf volgend jaar inpakken in een commerciële inpakfabriek in Poznan (Polen), waardoor bij de sociale werkplaats van Tomin uit Hilversum 45 inpakkers hun werk kwijt raken.

Laat de morele verontwaardiging maar even de vrije loop.

Nu dat achter de rug is: ik begin er eigenlijk over, omdat ik het, nuchter en analytisch, over de oplossing wil hebben. Dat vraagt om een aanloopje.

De afgelopen decennia is veel productiewerk ('inpakken' is ook een vorm van produceren) verplaatst naar buitenlanden waar de arbeid spotgoedkoop is. Bedrijven moeten zich nu eenmaal de vraag stellen: waar gaan we in de toekomst X produceren? Ze zetten de opties voor verschillende plekken op een rij, brengen de financiële kosten en baten en de bijbehorende risico's in kaart, en nemen dan een zakelijk besluit. Bij de bouillonblokjes gaat het, volgens een woordvoerder van Unilever om een 'Europese strategie van centralisatie'. Het bouillonpoeder wordt ook al in Poznan gemaakt. Alles lekker bij elkaar.

Het 'zakelijke besluit' viel de afgelopen decennia dus veelal uit ten gunste van andere locaties dan Nederlandse. Als consument profiteerden we van de lagere prijzen. Maar de werkloosheid (al dan niet verborgen, al dan niet gecompenseerd met een uitkering) onder lager geschoolden nam tegelijkertijd toe. We zouden in Nederland voor hen best een paar honderdduizend banen kunnen gebruiken.

De interessante vraag is daarom: zou dat 'zakelijke besluit' over de locatie ook anders kunnen uitvallen?

Ja, dat kan. Een bekend voorbeeld hiervan is de scheerapparatenfabriek van Philips in Drachten. Rob Karsmakers is er de baas en hij verraste vriend en vijand in 2012 door de productie van scheerapparaten vanuit China terug te halen naar Drachten. Waarom dan?

Karsmakers legde het onlangs in het FD uit -- in het koeterwaals van de manager, maar toch: 'Simpele assemblage, met lange productielijnen en veel operators, kun je niet kostenconcurrerend doen. Maar de procesindustrie, met zware investeringen in machines, tooling en vakmanschap, is overal in de wereld even duur. Ik zie geen enkele reden waarom we niet hier een kostprijs zouden kunnen halen die niet concurrerend is.' In rond Nederlands: met veel handen in het productieproces is Nederland te duur; zetten we veel machines en robots in, die hoge investeringen vragen, dan kan Nederland juist prima op prijs concurreren.

In Drachten werken voor Philips tweeduizend mensen. Dat is deels juist hooggeschoold werk: de ontwikkeling van nieuwe consumentenproducten. En de vakmensen in de technologisch hoogstaande fabriek hebben ook een keurige opleiding genoten, uiteraard. Maar in de periferie ontstaat óók laaggeschoold werk. En er is ook weleens iets aanpalends te doen. Denk maar aan Unilever dat het inpakken van bouillonblokjes graag naast de productie laat doen.

'Terug naar eigen kust' heet deze beweging: reshoring. Philips Drachten is een voorbeeld en er zijn er meer. Maar er wordt nog vooral over gepraat.

Hoe kan de beweging 'terug naar eigen kust' worden gestimuleerd? Dat is een intrigerende vraag waarvoor je de argumentatie rond de 'zakelijke beslissing' scherp in beeld moet hebben. Allicht dat hiertussen ook elementen zitten die de overheid kan beïnvloeden.

Het zou een aardige omdraaiing zijn in de discussie rond robots die deze en gene ziet als 'afpakkers' van banen. Philips in Drachten heeft er 150 aan het werk. Bij het nadenken over 'terug naar eigen kust' is de robot de drijvende kracht achter groei in de werkgelegenheid, ook voor laaggeschoolden.

Een aanlokkelijke gedachte.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.