Ook Kabila's revolutie peuzelt haar eigen kinderen op

De revolutie eet haar eigen kinderen op. Dat scenario is bekend in Afrika. Denk aan de moord op de Burkinese leider Thomas Sankara, bedacht door diens vriend Blaise Compaoré....

FRED DE VRIES

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Een dergelijk scenario herhaalt zich in Congo-Kinshasa. Van de vier oorspronkelijke kopstukken van de Alliantie van Democratische Krachten voor de Bevrijding van Congo-Kinshasa (AFDL) zijn er nog maar twee over: Laurent Kabila en Déogratias Bugera. De eerste is president, de tweede telt volgens waarnemers politiek niet meer mee.

De militaire commandant van de AFDL, André Kisase Ngandu, werd in januari dit jaar vanuit een hinderlaag beschoten en gedood. De officiële Congolese versie is dat Mai-Mai-rebellen hem om het leven hebben gebracht. De andere versie is dat Kisase door zijn eigen mensen is gedood omdat hij tegen de dominantie van de Tutsi's in Kabila's leger was. Kisase stond aan het hoofd van de CNRD, een van de vier partijen die in 1996 tezamen de AFDL vormden.

De commandant die daarna werd geacht de belangrijkste man van het leger te zijn, de 27-jarige Masasu Nindaga, werd vorige week gearresteerd. De officiële Congolese verklaring luidde dat zijn arrestatie verband hield met 'een gebrek aan militaire discipline'. De andere versie is dat hij een militaire coup tegen Kabila voorbereidde. Nindaga leidde de MLRZ, een van de andere drie pijlers van de AFDL.

Het wegvallen van militairen in Congo is van een andere orde dan in Rwanda. De Rwandese opstand werd geleid door Tutsi's. Hiaten in het leiderschap werden daar opgevuld door andere Tutsi's. Dankzij Tutsi-strateeg generaal Paul Kagame wisten de Rwandese rebellen de gelederen snel te sluiten na de moord op Rwigyema.

Kabila's AFDL, daarentegen, is een verbond van vier partijen met een geheel verschillende etnische en politieke achtergrond. De vier bewegingen werden lange tijd bijeen gehouden door hun gezamenlijk doel: Mobutu verdrijven. Dat doel werd in mei bereikt.

Het grootste probleem voor Kabila is dat zijn eigen militaire basis zwak is. Hij stond aan het hoofd van de kleine marxistische rebellenbeweging PRP, die jarenlang tevergeefs streed tegen Mobutu. Pas toen de Rwandezen zich met de strijd bemoeiden, kreeg de opstand slagkracht en sloten de vier Congolese groepen hun AFDL-verbond. Rwanda's sterke man Paul Kagame heeft in diverse interviews bevestigd dat het zijn keurtroepen waren die de inname leidden van vrijwel alle grote Congolese steden, inclusief Kinshasa.

Maar Kabila heeft zijn presidentschap niet alleen aan de Rwandezen te danken. Vanuit het zuiden waren het de Katangezen, kinderen van de Congolezen die ooit naar Angola waren gevlucht, die de militaire impuls gaven.

En voor de slag bij Kenge (de laatste grote slag voor de inname van Kinshasa) waren het de Angolezen zelf die het leger van Mobutu de beslissende klap toebrachten. De Angolezen zouden Kabila nu steeds harder influisteren dat hij 'die kleine landjes in het oosten' (Rwanda en Uganda) moet vergeten en zich naar zijn grote zuiderbuur Angola moet schikken.

Dat een dergelijk gecompliceerd scenario heeft geleid tot een interne machtstrijd mag duidelijk zijn. Toen Kabila's troepen Kinshasa binnentrokken, was het meteen al schimmig bij wie de militaire macht lag. In eerste instantie leek die bij de Tutsi's binnen de AFDL te liggen. De onlangs gearresteerde Nindaga Masasu, die ook in het Rwandese leger heeft gediend, werd op een gegeven moment als topman naar voren geschoven. Nindaga was volgens insiders zeer populair bij de Tutsi's binnen het leger.

Maar die Tutsi's liggen slecht in Congo, vooral in Kinshasa, waar Kabila zelf ook nauwelijks een achterban heeft. De president is nu hard bezig het Tutsi-element binnen het leger te vervangen door mensen uit zijn eigen regio en Katangezen. Behalve Nindaga werd twee maanden geleden werd ook al het hoofd van de inlichtingendienst Paul Kabongo Ntite zonder opgaaf van reden opgepakt.

Het blad New African beschrijft deze maand de grote machtstrijd tussen de Katangezen en de Tutsi's. In diverse delen van het land is het al tot een gewapend treffen gekomen. Volgens de leider van de Katangese factie begon die strijd al in april. Deze leider, Emile Ilunga, beschuldigt Kabila er in de New African van dat hij de revolutie heeft verkwanseld aan de Tutsi's. Hij dreigt met 'revolutionaire methoden' om de zaak recht te zetten.

Vanuit het andere kamp heeft Kabila het ook zwaar te verduren. 'Kabila imiteert Mobutu', zegt een aan de Tutsi's gelieerde commandant in de New York Times. 'Hij vertrouwt alleen op zijn eigen stamgenoten. Als er niet snel een oplossing komt, zullen er meer problemen volgen.'

Fred de Vries

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden