AnalyseStemmen per post

Ook in Nederland gaan we stemmen per post: krijgen we Amerikaanse toestanden?

Een op de zes kiezers mag in maart per post stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen. Ook zijn de stembussen op meerdere dagen open. Kunnen we hier Amerikaanse toestanden verwachten? ‘Wij moeten eens ophouden te suggereren dat we alle wijsheid in pacht hebben.’

Stemmen die per post zijn uitgebracht worden in de Amerikaanse staat Pennsylvania vervoerd naar een locatie waar ze geteld zullen worden.Beeld AP

De kans bestaat dat de definitieve uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van woensdag 17 maart later bekend wordt dan gebruikelijk. De kans bestaat ook dat de stem- en telprocedures inzet worden van gekrakeel over vermeende malversaties. Mogelijk gaan verliezers suggereren dat er van alles is misgegaan bij de verwerking van stemmen.

Een op de zes kiezers mag volgend jaar stemmen per post, hoewel minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) toegeeft dat daaraan ‘belangrijke minpunten’ kleven. Die 2,3 miljoen kiesgerechtigden – iedereen die op 17 maart 70 jaar of ouder is – behoren tot de risicogroep die extra bevattelijk is voor het coronavirus.

Zo wordt het stemmen in coronatijd, ook in Nederland, een tamelijk bewerkelijke klus. In elk geval voor de organisatie, die te maken heeft met een nauw luisterende kieswet waarin van alles minutieus is vastgelegd. En die nu, vanwege corona, wordt aangepast met twee tijdelijke noodwetten waarvan er één binnenkort in werking treedt, nadat de Eerste Kamer er vorige week mee instemde.

Senatoren

In de Eerste Kamer zijn twee senatoren bij uitstek goed ingevoerd in Kieswet-aangelegenheden. Ruud Koole, oud PvdA-voorzitter, is hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Leiden. Hij voorziet dat ‘Amerikaanse toestanden’ aan Nederland voorbijgaan. Senator Tiny Kox (SP) heeft ruime ervaring als verkiezingswaarnemer voor de Raad van Europa. Onlangs was hij in Georgië om te beoordelen of daar de verkiezingen eerlijk en transparant verliepen. Voorlopige conclusie: ja, maar er is kritiek.

Kox: ‘Wij kunnen veel van verkiezingen in andere landen leren, zelfs van die landen die wij zo graag de maat nemen. En zeker nu wij hier straks de procedures moeten aanpassen, moeten wij eens ophouden te suggereren dat we alle wijsheid in pacht hebben.’

Kox zou het niet zo erg vinden als de uitslag van de verkiezingen van 17 maart vanwege allerlei coronagerelateerde maatregelen langer op zich laat wachten. ‘Over de tijd die het tellen van de stemmen in beslag mag nemen staat gelukkig niks in de Kieswet.’ Veel belangrijker vindt hij het dat corona de deelname aan de verkiezingen niet vermindert.

‘Wat dat betreft hebben we een paar hoopgevende voorbeelden. In Georgië was de opkomst hoger dan eerder, in Polen ook.’ Ruud Koole vult aan: ‘In de Verenigde Staten ook. Daar heb je nu het beeld dat Trump wint in het stemlokaal en Biden bij de briefstemmers.’

Meerdere dagen

Hoe kan Nederland bevorderen dat de opkomst niet inzakt in coronatijd? Behalve stemmen per post kan er volgend jaar ook op meerdere dagen worden gestemd, bijvoorbeeld op maandag, dinsdag en woensdag. Kox opperde in een debat in de Eerste Kamer om ook de zaterdag en zondag ervoor al de stembureaus te openen. ‘Dat vond de SGP uiteraard niet leuk. Ik zeg niet dat het moet, maar onderzoek of het nuttig is. In het vrije weekeinde kunnen meer mensen stemmen, en beter gespreid over de dag, waardoor je het besmettingsgevaar kleiner maakt.’

Koole wil een uitgebreide evaluatie van eerdere verkiezingen in coronatijd: binnenkort zijn in Noord-Brabant en Groningen herindelingsverkiezingen waarbij de stemlokalen voor het eerst zijn aangepast. ‘Ook nieuw is dat het aantal volmachtstemmen wordt verhoogd van twee naar drie. Het is interessant om te weten of kiezers meer gebruikmaken van die mogelijkheid.

Kox vindt dat Nederland moet leren van buitenlandse ervaringen. ‘In Georgië deden ze enorm hun best om de daar geldende afstand van 1 meter in de stemlokalen te handhaven. Dat lukte soms niet. En als het wel lukte, stonden er buiten weer mensen boven op elkaar. In Georgië zijn de stemlokalen sowieso goed bezet. Er zaten soms 23 waarnemers van partijen te kijken of alles wel eerlijk ging. Je kunt zeggen: nou nou, die wantrouwen het proces. Je kunt ook zeggen: zo, dan moet je wel Hans Klok zijn om nog trucs uit te halen!’

Lees meer

Stemlokaal dagen open en stemmen per post: zo worden de verkiezingen coronaproof gehouden
Om de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart coronaproof te laten verlopen zal een deel van de stemlokalen al enkele dagen voor de verkiezingsdag opengaan. Daarnaast krijgen kiezers die om bijvoorbeeld medische redenen niet in staat zijn naar het stemlokaal te komen, de kans per post te stemmen.

Waarom duurt dat tellen in de VS in hemelsnaam zo lang?
Miljoenen Amerikanen wachten al dagen op de uitslag van de presidentsverkiezingen. Waarom duurt het zo lang voor er een uitslag is in cruciale staten? Vier vragen over de verkiezingen die midden in een pandemie moesten worden gehouden.

Trump geeft zich nog niet gewonnen (maar zijn juridische plan van aanpak lijkt zinloos)
Joe Biden mag voor het oog van de wereld de overwinning in de Amerikaanse verkiezingen hebben opgeëist, president Trump geeft de strijd allerminst op. Hij houdt vol dat niet Biden maar hij heeft gewonnen, en spant rechtszaken aan die dat zullen bewijzen.

Lees alles over de Amerikaanse verkiezingen in dit dossier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden