Ook in Europa wordt een president gekozen

Over precies een jaar, op één dag na, zal in de VS de 44ste president worden beëdigd. Deze president zal de last van de wereld op zijn of haar schouders dragen....

Brussel,
Het zou kunnen dat Europa in januari 2009 ook een president heeft – zijn eerste. Hij – op het lijstje met waarschijnlijke kandidaten komt geen zij voor – zou een man zijn die, althans in theorie, de beste kans heeft om als eerste na Karel de Grote weer aan het hoofd te staan van een verenigd Europa.

Brussel,
Tony Blair wordt veel genoemd, maar over hem bestaat geen consensus. De naam van Jean-Claude Juncker, de wat meer alledaagse premier van Luxemburg, valt regelmatig en het zou goed kunnen dat over hem ook minder consensus bestaat dan men denkt. Andere kandidaten wachten in de coulissen.

Brussel,
Het keuzeproces vindt tegelijkertijd plaats met de presidentsverkiezingen in de tweede helft van dit jaar. En het schouwspel zal zich voltrekken in de gesloten vergaderzalen van de Europese Unie.

Brussel,
De keuze van de president van Europa past helemaal bij het historisch bepaalde karakter van de EU. Niet het volk zal de president kiezen, maar de keuze zal liggen bij de raad van regeringsleiders die wordt ingesteld op grond van het verdrag van Lissabon, dat nog geratificeerd moet worden voordat de keuze gemaakt kan worden.

Brussel,
En op dit punt komen we weer terecht in de grauwe sluier van de Europese politiek: niemand is er zeker van wie nu eigenlijk welke last op de schouders van de nieuwe president wil plaatsen of hoe breed die zouden moeten zijn. Een zwaargewicht die de nieuwe Yank recht in de ogen kan kijken, of een Vladimir Poetin, ongeacht de positie die deze heeft? Of iemand van een lichter postuur, die niet alleen vloeiend Europees spreekt, de taal van de futiele compromissen tussen de 27 lidstaten, maar ook geschikt en onderdanig genoeg is om nooit de soevereine positie in de internationale gemeenschap van Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland te betwisten?

Brussel,
Geen enkele vaagheid zal er bestaan over het feit dat deze president zal aantreden met een hele lijst nieten in zijn bagage. Hij zal niet gekozen worden door middel van een brede Europese verkiezing maar via een grotendeels vertrouwelijke regeling. Hij zal niet aan het hoofd staan van een leger, of van wie dan ook, eigenlijk. Hij zal niet, in de strikte zin van het woord, met voorstellen of initiatieven tot beleid komen, twee activiteiten die zijn voorbehouden aan de Europese Commissie. En hij zal niet kunnen beschikken over een eigen budget, ook dat staat onder verantwoordelijkheid van de Commissie.

Brussel,
Daar komt nog bij dat het eeuwige Europese raadsel van wie nu eigenlijk de baas is met de nieuwe president niet zal verdwijnen. Aangezien moties in de Raad van Europa die door de president wordt geleid alleen aangenomen zullen worden als iedereen voor stemt, kan elke afzonderlijke lidstaat en blokkade opwerpen.

Brussel,
Toch is het een baanbrekende positie waarvan de invulling voor een groot deel bepaald kan worden door de persoon die haar de eerste tweeënhalf jaar zal bekleden.

Brussel,
Dennis McShane, voormalig Brits minister voor Europa onder Tony Blair, stelt vanuit Londen dat het grootste voordeel van de nieuwe positie zou zijn dat de president beschikt over een ‘prachtige preekstoel’. ‘Als hij op een golf weet te springen, dat wil zeggen zich snel een kwestie eigen kan maken, en daarop mee kan varen, dan kan hij zijn eigen stempel drukken’, aldus McShane.

Brussel,
Nicolas Sarkozy en Frankrijk, die weten hoe je je wil moet opleggen, kunnen vanaf juli als eerste hun stempel op deze kwestie drukken, wanneer zij het roterende voorzittersschap van de EU in handen krijgen (een systeem dat zal worden afgeschaft wanneer de eerste president aan de macht komt).

Brussel,
Het lijdt geen twijfel dat Sarkozy wil bepalen wie de positie krijgt. Hoewel door de regels voor ratificatie de beslissing wel eens zou kunnen worden doorgeschoven tot in 2009, gaat men ervan uit dat Sarkozy de zes maanden dat hij de agenda van de EU kan bepalen, zal gebruiken om de keuze van de president naar zijn hand te zetten.

Brussel,
De afgelopen weken heeft Sarkozy signalen uitgezonden dat Blair op dit ogenblik zijn man is. Waarom zou hij voor zo’n zwaargewicht zijn? In Brussel doen daarover twee valse gissingen de ronde. De ene is dat op korte termijn het naar voren schuiven van Blair Sarkozy’s socialistische tegenstanders bij de komende Franse gemeenteraadsverkiezingen nog verder zal verdelen. De andere luidt dat Sarkozy de rol van de toekomstige president uiteindelijk niet echt als belemmering ziet voor zijn eigen ambitie om de leider van Europa te worden.

Brussel,
Uit niets blijkt dus dat het verkiezingsproces duidelijk, eenvoudig en verheffend zal zijn.

Brussel,
Het naar voren schuiven van Blair heeft al tot oppositie geleid van de mensen die vinden dat Europa niet kan worden geleid door een politicus die uit een land komt dat nog steeds twijfels heeft over zijn eigen rol in de EU en niet deelneemt aan de gemeenschappelijke munt.

Brussel,
Zij weten nog hoe evident Blair faalde de organisatie achter zich te scharen toen hij als pro-Europese Brit in 2005 werd binnengehaald als de potentiële redder van de EU nadat in Frankrijk en Nederland in referenda tegen een Europese grondwet werd gestemd.

Brussel,
Bovendien weigert een goed deel van de oppositie iemand die als premier Groot-Brittannië de oorlog tegen Irak binnenleidde als eerste Europese president te aanvaarden.

Brussel,
Het is ironisch in Europa om zoiets ongeschikt geacht te worden, als je nagaat dat er in Europa net zoveel NAVO-landen zijn die wel troepen naar Irak hebben gestuurd als er zijn die dat niet hebben gedaan en dat de kwestie Irak voor de Amerikaanse kiezers niet langer prioriteit heeft.

Brussel,
Als het gaat om de vraag wie er president van Europa moet worden, snijdt het mes wat de kwestie Irak betreft echter aan geen van beide kanten.

Brussel,
Juncker, die wordt beschouwd als de voornaamste tegenkandidaat, was in 2003 de Luxemburgse lakei van Jacques Chirac en Gerhard Schröder bij hun poging een eigen Europees centrum voor militaire operaties te vestigen – en daarbij volhielden dat dat niet tegen de NAVO was gericht.

Brussel,
Een jaar later beantwoordde Groot-Brittannië het vuur, zeer tot tevredenheid van de NAVO en Amerika. De Britten saboteerden de benoeming van de Belgische premier Guy Verhofstadt tot voorzitter van de Europese Commissie. Verhofstadt was naast Juncker de enige Europese leider die voorstander was van het autonome hoofdkwartier.

Brussel,
Volgens een gezaghebbende Brusselse functionaris zou Juncker, die ook de reputatie heeft voorstander te zijn van een Europese federatie of superstaat, voor de Britten nu een onaanvaardbare kandidaat zijn.

Brussel,
Dat is weer een flink staaltje gecompliceerde rancune, geheel in tegenspraak met de nog steeds niet door Europa nagekomen belofte om de politiek dichter bij het volk te brengen.

Brussel,
In tegenstelling tot de Amerikaanse voorverkiezingen voorspelt de start van het keuzeproces van een Europese president niet veel goeds als het gaat om een herleving van de democratie.

Brussel,
Met dit tempo zal de man die Europese regeringsleiders uiteindelijk president noemen bij het aanvaarden van zijn ambt minder een vertegenwoordiger zijn van een nieuwe Europese eenheid dan van het Europese compromisrijke verleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden