INTERVIEW

'Ook ik vrees Brabantse toestanden'

Zijn auto brandde uit, naar de dader blijft het gissen. Ook deze burgemeester stelt vast dat het openbaar bestuur steeds kwetsbaarder wordt. 'De dagen van onschuld liggen ver achter ons.'

Bernt Schneiders: `De veenbrand wordt pas zichtbaar als je gaat peuren. Dat deed justitie voorheen te weinig.' Beeld Guus Dubbelman

'Nu ben ik aan de beurt', dacht de Haarlemse burgemeester Bernt Schneiders (56) nadat hij in de nacht van zondag op maandag werd gewekt door een brand die aan de achterzijde van zijn huis woedde. Inderdaad bleek zijn Volvo het doelwit te zijn van brandstichters. 'Toen ik nadacht over enkele kwesties die de voorgaande maanden hadden gespeeld, drong de conclusie zich aan me op dat het om een gerichte aanslag ging.'

Een van die kwesties was de vondst van een wapendepot dat zou zijn aangelegd door Lysander de R., de voorman van de Haarlemse chapter van Hells Angels. Dat bevatte niet alleen vuurwapens, maar ook raketwerpers, zegt Schneiders. De R. werd opgepakt, en Schneiders sprak daarover zijn voldoening uit. Daarmee wekte hij het misnoegen op van De R., zo bleek tijdens een tijdelijke schorsing van diens detentie bij een toevallige ontmoeting van de twee bij een tankstation. De R. liet de burgemeester bij die gelegenheid weten 'niet blij' met hem te zijn.

De uitbrandende auto van burgemeester Schneider. Beeld ANP

En zo waren er meer dingen waarmee de burgemeester de wraaklust van criminelen kan hebben opgewekt: de sluiting van een motorclub die zich onder de dekmantel van een reisbureau in een bedrijfspand had gevestigd, de sluiting van een wietplantage en de sluiting van een woonwagen waarin de politie wapens en drugs had aangetroffen.

De burgemeester troost zich met de gedachte dat zijn auto en niet hijzelf het doelwit was van een mogelijke aanslag. 'Maar het blijft onplezierig om niet te weten uit welke hoek het komt.' Sinds de brandstichting, twee dagen later gevolgd door een andere autobrand in de nabijheid van de plaats delict, wordt het huis van de burgemeester permanent bewaakt.

Is deze situatie nieuw voor u?

'Een paar jaar geleden ben ik eens bedreigd door iemand die heel graag iets wilde wat hij van de gemeente niet kreeg. Aan ambtenaren en een journalist liet de betrokkene weten dat hij een Joegoslaaf op mij zou afsturen die me door de knieën zou schieten. En je ontvangt ook weleens mails van mensen die boos zijn omdat ze geen bijstandsuitkering krijgen. Maar in het algemeen is dit soort uitingen toch zeldzaam. Haarlem is nog een betrekkelijk nette stad.'

Burgemeester Bernt Scnheider Beeld Guus Dubbelman

Tot het aantreden van Lysander de R. waren de relaties met de Haarlemse Hells Angels nog enigszins harmonieus, begreep ik.

'Ik had altijd een zekere verstandhouding met de Hells Angels. Ze waren altijd wel aanspreekbaar op hun gedrag. Als ze een feest wilden organiseren waarvoor geen vergunning was verleend, was één telefoontje uit het stadhuis - 'Vrienden, wat gaan jullie doen?' - genoeg om de boel te cancelen. Ik heb niet de indruk dat die benadering nu nog effectief zou zijn.'

Moeten we uit de gebeurtenissen van de afgelopen week opmaken dat de 'Brabantse toestanden' nu overal in het land heersen?

'Ik vrees dat we daar in elk geval niet ver meer van af zitten. We hebben te maken met mensen die hun criminele vermogen in de bovenwereld beleggen. Het is een veenbrand die pas zichtbaar wordt als je erin gaat peuren. Dat heeft justitie de achterliggende jaren onvoldoende gedaan, moeten we vaststellen. De aandacht ging heel sterk uit naar de criminaliteit waar de mensen last van hadden, inbraken en winkeldiefstallen en zo. In het vorige bestel, voor de komst van de Nationale Politie, was daar de bekostiging ook op geënt.'

U acht de Nationale Politie dus beter in staat om het hoofd te bieden aan de georganiseerde criminaliteit dan de plaatselijke korpsen van weleer?

'Het probleem met de Nationale Politie is vooralsnog dat de reorganisatie veel gedoe met zich meebrengt. Maar in principe zou de Nationale Politie beter moeten zijn toegerust voor de ketenaanpak van grote criminaliteit.'

Ketenaanpak?

'De gezamenlijke aanpak van criminaliteit door gemeente, politie, Belastingdienst, reclassering, jongerenwerkers en andere partijen die criminelen kunnen traceren. Tot voor kort was justitie nog een oester. Ze was niet genegen om haar kennis met gemeenten te delen. In die toestand is nu wel verandering gekomen. De bestuurlijke aanpak van criminaliteit, waarbij de burgemeester de keten regisseert, is de hedendaagse norm - met alle gevolgen voor de persoonlijke kwetsbaarheid van de burgemeester van dien.'

Wat gaan de criminelen daarvan merken?

'Dat hangt af van de vraag wat de samenleving overheeft voor de bestrijding van criminaliteit. Het is natuurlijk hartstikke mooi dat elk huishouden er in een nieuw belastingstelsel 800 euro per jaar bij krijgt, maar hoe verhoudt die generositeit zich tot de 25 procent die justitie moet bezuinigen? Ik zou graag zien dat 10 procent van geconfisqueerde criminele vermogens aan nieuwe opsporingsactiviteiten zou worden besteed. Op die manier financier je met de oplossing van de ene zaak het onderzoek naar de andere. Ik heb dit voorstel al een keer besproken tijdens een bijeenkomst met de vorige minister van Veiligheid en Justitie, maar die vreesde dat van dit model een perverse prikkel zou uitgaan. Mijn collega-burgemeesters zagen er echter wel wat in. Ik hoop dat het binnenkort dus weer zal worden geagendeerd.'

U kunt zich dus vinden in de klacht van oud-senator Klaas de Vries dat Den Haag onvoldoende doordrongen is van de ernst van de problemen waarvoor de burgemeesters zich geplaatst zien?

'Anders dan de Haagse politici staan de burgemeesters met hun poten in het bluswater - soms dus letterlijk. Dat wreekt zich in het bijzonder bij het softdrugsbeleid. In de coffeeshops komen de boven- en de onderwereld samen. We associeerden de sector tot voor kort met Koos Koetsachtige figuren die met dubbeltjes en kwartjes schoven. Maar de dagen van de veronderstelde onschuld liggen ver achter ons. Ik ben voorzitter van een commissie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten die zich over het softdrugsbeleid buigt. Het rapport, dat tegen oktober verschijnt, zal veel opzien baren. Over de inhoud kan ik nog niets zeggen, behalve dat het meer zal zijn dan een pleidooi voor de legalisering van wietteelt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden