Ook hier begint de mallotige term 'safe space' wortel te schieten

Eerst was er dat incident aan de Universiteit van Tilburg - pardon, aan Tilburg University. In zijn column voor het 'onafhankelijk magazine' Univers schreef emeritus hoogleraar openbare financiën Harrie Verbon sceptisch over de uitwassen van de MeToo-beweging. Kon de academie daarvan alsjeblieft verschoond blijven?

De inkt was bij wijze van spreken nog niet droog of liefst 41 Tilburgse wetenschappers verstuurden een Open Letter naar het college van bestuur. Ze eisten dat het publiekelijk afstand nam van de column opdat het bewees 'a safe working and learning environment' voor de gehele universiteitsbevolking serieus te nemen.

Barstte het college na ontvangst van de open brief in lachen uit om zoveel heisa over een niet bijster sterk stukje? Wees het fijntjes op de vrijheid van de columnist? Gaf het, nog beter, een korte uiteenzetting over de zegeningen van het vrije woord? Niets van dit al. De bestuurders distantieerden zich meteen van Verbons column, die ze 'onnodig en kwetsend' noemden. Een paar weken later zegden ze het vertrouwen op in Francien Bardoel, hoofdredacteur van Univers. Zij had het opgenomen voor haar columnist.

Dat hiertegen amper protest klonk - noch van academici, noch van journalisten - vind ik behoorlijk teleurstellend. Om niet te zeggen: behoorlijk verontrustend.

Toen was er dat incident aan de Amsterdamse Gerrit Rietveld Academie. Alumni, studenten en docenten ageerden tegen een voorgenomen optreden van kunstenaar Kate Sinha omdat zij zich racistisch en seksistisch zou hebben uitgelaten. Sinha had namelijk kritisch geschreven over een tentoonstelling in het Stedelijk Museum ('waarbij de bezoeker geacht werd geïnteresseerd te zijn in de luie spinsels van een verwende snol, alleen omdat ze uit Zuid-Afrika komt, lesbisch en zwart is') en over - alweer - de MeToo-beweging.

Onmiddellijk besloot de Rietveld het optreden af te gelasten. Voornaamste argument, het wordt eentonig: het bestuur wilde een 'safe learning environment' garanderen voor iedereen.

Mijn gewaardeerde columnzuster Asha ten Broeke betoogde in dit hoekje (O&D, 9 februari) dat zulks 'een volkomen normale gang van zaken' is in een 'vrij en democratisch land'. Dat 'bezorgde burgers' racisme en seksisme aankaarten en daarin gelijk krijgen hoort er volgens haar inmiddels bij.

O ja? Het bekritiseren van jou onwelgevallige opvattingen is inderdaad een volkomen normale gang van zaken in een vrij en democratisch land. Ze gemakshalve als seksistisch of racistisch wegzetten ook.

Maar onwelgevallige opvattingen van hogerhand het zwijgen laten opleggen noemen we doorgaans censuur. Dat geldt slechts als een volkomen normale gang van zaken in een heel ander staatsbestel.

In korte tijd twee incidenten die de vrije meningsuiting binnen de academie hors concours verklaarden - het zou tot nadenken moeten stemmen. Zeker omdat ze tevens laten zien dat ook hier de mallotige term safe space wortel begint te schieten.

Aanvankelijk doelde dit begrip letterlijk op een 'veilige ruimte' waar zogeheten niet-geprivilegieerden konden 'schuilen' voor meningen waarvan ze overstuur waren geraakt (ik verzin dit niet). Tegenwoordig eisen activisten het op voor de gehele environment: iedereen dient te allen tijde rekening te houden met de gevoeligheden die leven bij niet-geprivilegieerden. Met als logisch gevolg dat zij de facto bepalen wie er recht van spreken heeft. En vooral: wie niet.

Als me pakweg tien jaar geleden was voorspeld dat dit zomaar aan Nederlandse hogeronderwijsinstellingen zou kunnen gebeuren, ik had het niet geloofd. Zijn het vege tekenen van wat elders al heel gebruikelijk is?

Toevallig publiceerde het Britse onlinetijdschrift Spiked eerder deze maand de vierde editie van zijn jaarlijkse Free Speech University Rankings. Verbijsterende uitkomst: van de 115 universiteiten in Engeland kent nog maar 6 procent géén restricties op de vrijheid van meningsuiting. Ik herhaal: 6 procent.

Natuurlijk, dit land kent heus nog bestuurders die pal staan voor het vrije woord - lees de fraaie diesrede ('Waarom ik hoogleraren niet tot de orde roep') van de Leidse rector magnificus Carel Stolker die vorige week op deze pagina's afgedrukt stond.

Maar mijn verontrusting is voorlopig niet weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.