Opinie

Ook het Verenigd Koninkrijk wordt door EU bijeengehouden

Het is de Britse regering die zwak staat, niet de EU.

David Cameron met SNP-leider Nicola Sturgeon (R). Beeld epa

Op het Europese vasteland heerst somberheid over het Britse EU-referendum. Wat vreemd is, want de verkiezingszege van David Cameron tegen de peilingen in was niks anders dan een keuze voor het bekende, zoals eerder bij Mark Rutte en Bibi Netanyahu.

Een mandaat van de kiezers moet je er niet in zien, maar in tijden van onzekerheid gaan burgers voor stabiliteit. Toen het kon durfden ook de Schotten niet voor uittreding te kiezen. Een half jaar later stemden ze massaal op de SNP, om de laffe smaak te verdrijven. Kiezers blaffen wel, maar bijten niet.

Gewoonte

Niet dat de eurocraten in Brussel gerust op de uitslag kunnen zijn, maar het is de Britse regering die zwak staat, niet de EU. Tegelijk is dat het probleem, want Cameron doet het voorkomen dat hij er met keihard onderhandelen een betere deal kan uitslepen, niet alleen voor de Britten, maar voor Europa als geheel. Dat gaat tegen elke logica in. Je kunt binnen de EU, een rechtsgemeenschap, je zin niet krijgen door met uittreden te dreigen. Als dat gewoonte wordt, is dat het einde van de EU.

Het is al soepel dat de overige lidstaten over het Britse wensenlijstje (dat over vage bevoegdheden gaat) willen praten. Dat komt doordat niemand de Britten kwijt wil en Cameron de Britse kiezers over de streep moet trekken om in te stemmen met het lidmaatschap van een club waarin ze al jaren een uitzonderingspositie hebben door niet aan de euro mee te doen. Dus waar gaat dit over?

In Nederland lezen we dat een Brexit een nationale ramp zou zijn en dat onze premier de Britten moet accommoderen. Terwijl de Britten voor de EU moeten kiezen en niet andersom. Daarop kunnen wij geen invloed uitoefenen, behalve door op te komen voor de eigen zaak en de Britten het gevoel te geven dat ze belangrijk zijn. Daarbij slaan de hervormingseisen waar de Britten steeds weer mee komen dood in de katholieke wereld, dus daar zal de redding niet van komen. De Britten moeten zich voegen naar het geheel, uit eigen vrije wil.

Maar hoe overtuig je een land dat de Europese Idee (ever closer union) afwijst en alleen aan de Gemeenschappelijke Markt wil deelnemen? Door je er zo min mogelijk mee te bemoeien. Dat komt feitelijk neer op een spreekverbod voor Jean-Claude Juncker en Guy Verhofstadt, maar die laten zich de mond niet snoeren. De Britse boulevardpers, die anti-Europees is en graag herinnert aan voorbije oorlogen (Remember Belgium!), zal zich zo'n kans ook niet laten ontgaan om stemming te maken tegen het dictatoriale Europa (Achtung! Surrender!). Beter is het om kennis te nemen van de geschiedenis van de Britse eilanden zelf, die lang niet zo vreedzaam is als vaak wordt gedacht. Het Verenigd Koninkrijk mag dan van 1707 stammen, we hebben bij het Schotse referendum gezien dat het voortbestaan allerminst verzekerd is.

Gevaarlijk

Nergens in Europa zijn de sociale verschillen groter dan in Groot-Brittannië. Die vertalen zich in een Noord-Zuid-tegenstelling, met de rijken in het Zuiden en de armen in het Noorden. Op de Britse eilanden is alles net even anders dan op het continent, maar net als de koninkrijken Spanje en België wordt het Verenigd Koninkrijk door de EU bijeengehouden. Dat is nu nog niet zo duidelijk, omdat de Europese markt als een onzichtbare hand werkt en Groot-Brittannië buiten de Europese pacificatie lijkt te staan.

Maar stel je voor als het werkelijk tot een Brexit komt: dan neemt de Britse interne verdeeldheid gevaarlijk toe. De Schotten en de Londense City zouden aansluiting bij de EU zoeken, en de Ierse kwestie kan weer explosief worden. Bedenk ook dat de Ierse Republiek zich dankzij de EU van de Britse afhankelijkheid kon bevrijden. David Cameron, de grote winnaar van deze maand, zou moeten aftreden, waardoor de gevestigde politiek alleen nog verliezers telt.

Als de Britten hun Verenigd Koninkrijk willen behouden, kunnen zij slechts vóór verblijf in de EU stemmen, voor de status-quo die ze al jaren hebben. Elke andere keuze komt op zelfopheffing neer. Doormodderen binnen de EU is het enige waarover de Britten het nog in (kleine) meerderheid eens zijn. Net als in de rest van Europa geldt op de Britse eilanden: There Is No Alternative. Waarmee dat hele Britse EU-referendum even nodeloos als roekeloos is. Maar in Brussel kan de Europese vlag uit.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.