Ook gevestigde partijen hebben geen ideologie meer

Het politieke establishment reageerde 35 jaar geleden op de oprichting van D66 vrijwel net zo als nu op Leefbaar Nederland....

HANS van Mierlo vierde onlangs met partij-bonzen het 35-jarig jubileum van D66. Hij verhaalde over de beginperiode; hij was nerveus geweest voor de eerste persmeeting en de partij had eigenlijk helemaal geen ideologie, zei hij. Het merkwaardige is dat dit de laatste tijd ook vaak wordt beweerd over Leefbaar Nederland. Extra merkwaardig is dat ik dat regelmatig hoor uit de mond van aanhangers van D66.

Het is niet toevallig dat er vaker parallellen worden getrokken tussen D66 en Leefbaar Nederland, ook al roept dat bij beide partijen veel irritatie, verontwaardiging en verongelijktheid op. D66 was in de beginjaren veel meer een maatschappelijke stroming dan een politieke partij. Het ontbrak de nieuweling aan een ideologie, een gedetailleerd verkiezingsprogramma en een uitgebreide partijorganisatie. Er was veel elan en geestdrift, vooral om ten strijde te trekken tegen het politieke establishment. Verandering was het credo. Het establishment reageerde op uiteenlopende manieren; van denigrerend tot badinerend, van geïrriteerd tot laatdunkend, van negerend tot strijdlustig.

Er leeft dezer dagen veel ongepast leedvermaak over de teloorgang van D66. Ongepast, omdat daarmee veel menselijke energie verloren gaat, maar ook omdat onze democratie nog steeds faalt in de doelstelling om burgers bij het politieke proces te betrekken. Amper 50 á 60 procent van de kiesgerechtigden stemt ook daadwerkelijk.

En toch: hoe geloofwaardig ben je als politieke partij als je de kiesgerechtigde leeftijd in antwoord daarop wil verlagen van achttien naar vijftien jaar? Het is een vlucht naar voren! Hoe geloofwaardig ben je als je aangeeft het thema van de 'vernieuwde overheid' tot een belangrijk verkiezingsthema te zullen maken? Is dit gemeend of verkiezingsretoriek? D66 zou misschien terug moeten naar de basiselementen van de maatschappelijke stroming: elan, charisma, enthousiasme.

Maar hoe staat het met de ideologie van andere partijen? Hoe geloofwaardig is het label sociaal-democratisch, terwijl de denivellering onder het bewind van onze grote sociaal-democratische roerganger is toegenomen? Ik zou dat woord niet meer in de mond durven nemen. Hoe geloofwaardig ben je als partij als je pleit voor een verdere, algehele verlaging van de vennootschapsbelasting voor het bedrijfsleven?

Vanzelfsprekend hebben ook ondernemers geen bezwaar tegen een verlaging van de vennootschapsbelasting. Toch is er maar één ding waar zij echt behoefte aan hebben: het terugdringen van regelgeving. Het wordt tijd dat de ondernemers in het midden- en kleinbedrijf de mythe ontmaskeren dat er maar één partij zou zijn die hun belangen behartigt.

Het zijn allemaal uitingen van politieke partijen die geen ideologie (meer) hebben en verworden zijn tot organisaties die slechts oog hebben voor de status quo, omdat slechts die niet bedreigend lijkt voor het bestaande evenwicht in machtsposities. Elke steen die een rimpeling in de vijver veroorzaakt wordt verguisd.

Het verklaart tevens dat mensen geen verschillen meer zien tussen de 'opvattingen' van de politieke partijen. Ook Leefbaar Nederland mist een ideologische grondslag, althans één ideologische grondslag. Het is ook geen politieke partij, maar meer een prépolitieke stroming die probeert de apathie in de maatschappij te doorbreken. Een protestpartij zo u wilt.

Zonder betrokkenheid van de burgers is het zinloos om over datgene te praten wat echt belangrijk zou moeten zijn in de politiek: de gewenste mate van spreiding van macht, kennis en inkomen in onze samenleving en de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de overheid. Hier bijten we in onze eigen staart, want zonder betrokkenheid geen echte discussie, maar zonder echte discussie ook geen betrokkenheid.

Het is te hopen dat de gevestigde partijen vóór mei inzien dat die discussie pure noodzaak en een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Indien dit niet het geval is dan hoop en verwacht ik dat de kiezers dat op 15 mei inzien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden