Column

Ook geleuter bestaat in gradaties

Vroeger had je pompeuze voorwoorden. Tegenwoordig, ontdekte Arjan Peters, moet je op de nawoorden letten.

null Beeld null

Het piepkleine poëzie-wereldje is van vriendendiensten vergeven. Voor de debuutbundel Afvaart (1931) van de dorpsschoolmeester Gerrit Achterberg, leverde vriend Roel Houwink een voorwoord: 'God, daemon en eros liggen er nog onder denzelfden moederlijken mantel toegedekt', en: 'hij is niet meer dan een instrument, waarop God het behaagd heeft een pastorale te spelen, de laatste wellicht die Hij ons, ge-asphalteerde Westerlingen ten gehoore geven wil.'

De rapen waren gaar. Bijna alle 25 recensies (na te lezen in Vroeg commentaar op Achterberg; AVE; euro 20,-) maakten zich vrolijk over de inleiding. God, demon en Eros onder dezelfde moederlijke mantel? Slauerhoff: 'Fraai gezegd, maar onhygiënisch ouderen en kinderen in één bedstee te laten slapen.' J.C. Bloem had iets 'tegen het prefaceren van een dichtbundel', tenzij de dichter gestorven was.

Anton van Duinkerken: 'Ik ben misschien naar den smaak des heeren Houwink onvoldoende geasphalteerd, maar ik geloof in een God, die zich niet tevreden stelt in het mededeelen van vreemde, onbevredigende stamelingen zonder verband.' Jan Campert: 'Gescherm met groote woorden'. Jan Greshoff: 'Heel die voorrede is litterair geleuter van de ergerlijkste soort!'. Want ook geleuter bestaat in gradaties.

In drie jaar tijd werden van Afvaart 64 exemplaren verkocht - per recensie hooguit drie kopers, merkt commentaar-verzamelaar Bert Veldstra koel op. Opgewekter gezegd: poëzie-besprekingen hadden een (net) meetbaar effect.

Wie meent dat litterair geleuter een historisch verschijnsel is, vergist zich. Alleen vind je het tegenwoordig in nawoorden. Achter in Woorden op zinnen gezet (Liverse; euro 29,95), de verzamelde gedichten van Margreet Schouwenaar, docent aan de Opleiding Leraren Basisonderwijs van de Hogeschool Inholland, schrijft Jan Kuijper: 'betekeniseenheden en versregels stroken soms wel en soms niet met elkaar, wat een eindeloos geschakeerde en genuanceerde wisselwerking teweegbrengt', en 'er is in die inhoud een grote dynamiek, vaak overschrijden we een drempel, voert het gedicht ons van de ene fase naar de volgende'.

Ook is er sprake van klankkleur, en 'de kleur neemt de gedaante aan van assonantie en zelfs rijm'.

Jan Kuijper was vele jaren de redacteur van Schouwenaar, bij uitgeverij Querido. Als de Roel Houwink van onze tijd bezorgt hij juf Margreet een funeste vriendendienst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden