Ook een 'speciale relatie' kent zijn frustraties

De Britten genieten van hun speciale relatie met de Amerikanen. Maar onderhuids blijft de wrevel bestaan over de botteriken met het dollarteken in de ogen....

'Over-here, overpaid and oversexed', zo dachten de Engelsen over de Amerikaanse troepen toen zij in de Tweede Wereldoorlog aan de westkust werden gelegerd ter voorbereiding van de invasie van Normandië. Zij deelden nylons uit, pikten de meiden af en waren ook toen al 'schietgraag' bij ruzies in de pub .

Tony Blair mag dan wel genieten van zijn 'speciale relatie' met de oude kolonie - en inderdaad, films, muziek, wetenschap, mode, briljante ideeën komen, samen met alle rotzooi, uit Amerika, dat soms dichterbij lijkt dan het vasteland van Europa. Maar toch: onderhuids blijft de wrevel bestaan over de botteriken met het eeuwige dollarteken in de ogen.

Jaloezie? Snobisme? Gekrenkte trots?

Van slagveld tot diplomatieke kring schudden de Britten boos en meewarig het hoofd. Het zet kwaad bloed dat meer Britten door Amerikaans vuur zijn gedood dan door de echte vijand. We zijn te beschaafd, schrijven Britse kranten met zelfspot, om er iets van te zeggen. Maar hoe kunnen die Amerikanen zomaar zonder waarschuwing vrouwen en kinderen op een brug doodschieten?

Fijntjes wordt er op gewezen dat Britse officieren vaak nog uit de gegoede families met een lange militaire traditie komen. Het is geen uitzondering als zij op de elitaire kostscholen als Eton zijn opgevoed.

De Britten kennen het gebied, Lawrence of Arabia blijft een legendarische held en van de fouten hebben ze geleerd. Toen de Briten in 1918 Irak vormden, vielen er meer dan honderdduizend doden. Irak was vanaf den beginne een wangedrocht van volkeren die niets met elkaar gemeen hadden.

De ervaring in Noord-Ierland, Sierra Leone en Kosovo heeft hen tact en geduld geleerd. De Britse generaal Brian Burridge zei: 'Als je een stedelijk gebied in moet, probeer je het serviesgoed te sparen.' De Amerikanen spraken over 'een addernest'.

De Britten verruilden zo snel mogelijk de helm voor de baret: Kijk de mensen eerlijk in de ogen.

Zo zijn er talloze verschillen die suggereren dat 'wij Britten eigenlijk beter zijn'. Maar de klaagzang verraadt ook het frustrerende besef dat de Amerikanen de baas zijn. Zij bepalen de regels van het spel. En dat is geen cricket.

Of wordt er soms toch nog naar oude wijze raad geluisterd?

De Britten spreken over 'zachte overreding' en 'stille democratie'. Blair zal president Bush niet snel afvallen. Opnieuw zei hij gisteren dat de verhouding met Washington vlekkeloos is. Maar desondanks probeert hij zich iets losser te maken van de verstikkende omstrengeling.

Hij zei in een BBC-interview dat de Britten Syrië en Iran niet zullen aanvallen, en dat daarvan ook in Washington geen sprake is. Zou stille diplomatie dan toch werken? Want de Britten waren enorm geschrokken van het wapengekletter van de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld aan het adres van de buurlanden van Irak.

De Britten denken dat zij de Arabische wereld beter begrijpen dan de Amerikanen. Blair had, naar het schijnt, Bush gezegd alleen mee te doen met de oorlog als de VS snel met een serieus vredespad voor een onafhankelijk Palestina komen. Maar aan de politieke wil van Bush wordt steeds meer getwijfeld. Toch enige invloed?

De Amerikanen willen dat de Britten krijgsgevangenen aan hen overdragen, met de kans dat zij terechtkomen op de Amerikaanse basis in Guantanamo Bay in Cuba. Ministers hebben laten weten dat het illegaal is de gevangenen uit te leveren. De Britten hebben de meeste krijgsgevangenen gemaakt. Volgens de conventies van Genève moet ieder die in een oorlogsgebied, al dan niet in uniform, gevangen wordt genomen als krijgsgevangene worden behandeld. De Amerikanen zijn het daar niet mee eens.

Groot-Brittannië weigert ook de bevroren Iraakse oliegelden over te maken op de rekening van het Pentagon, zoals wordt verlangd.

De Europese Unie wenst, evenals Blair, eerherstel voor de Verenigde Naties. Washington en Londen zijn het eens over een rol voor de VN bij het verlenen van humanitaire hulp. Maar dat is niet voldoende. Zal Blair uiteindelijk voor het 'oude Europa' kiezen, dat een hoofdrol voor de VN in het naoorlogse Irak eist, met het gevaar van een breuk met Washington?

Maar dan, zo is Blairs nachtmerrie, is de overwinnaar helemaal vrij om te doen wat hij wil. Waar is de nederigheid in de overwinning? Dat is de kern van het probleem. Nederigheid geeft kracht om de vrede te brengen, triomfalisme roept om wraak. Daar zijn veel Britse gentlemen doodsbang voor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden