Ook een filmster heeft recht op een mening

De Republikeinse overwinning gaat samen met een verrechtsing van het geestelijk klimaat in de Verenigde Staten. Barbra Streisand protesteert tegen de wijze waarop vooral de kunstenaars het mikpunt van conservatieve kritiek zijn....

HET aanhoudende cynisme in praatprogramma's en in het nieuwe Congres riekt naar gebrek aan respect voor de kunst en haar beoefenaars. Dat is op zich niets nieuws. Zelfs Plato vond kunstenaars maar lastposten en wilde geen dichters in zijn ideale republiek. Kunstenaars die een politiek standpunt innemen, krijgen steevast het stempel 'nitwits' opgedrukt.

En dat niet alleen door iemand als talk radio-presentator Rush Limbaugh, die een aantal topacteurs 'geflipte Hollywood-progressievelingen' noemde. Een redacteur van de New Republic schreef het volgende over acteurs: 'Over het algemeen is het een uitermate ergerlijk stelletje egocentrische figuren . . . en hun politieke principes getuigen zonder uitzondering van idioterie.' Stel je voor dat er zo werd gepraat over de top van andere groeperingen in onze maatschappij - over de leiding van de metaalarbeidersbond, of over de top van de auto-industrie. Dit soort minachting voor een bedrijfstak die na de ruimtevaartindustrie het meeste geld in het laatje brengt, is onbegrijpelijk.

Mensen in mijn vak zouden te veel op een eiland leven en te vrijdenkend, te subversief zijn. Dat een vroegere voorzitter van ons gilde president van de Verenigde Staten werd, maakt kennelijk niets uit. De verdachtmakingen gelden klaarblijkelijk alleen voor de 'progressievelingen'. Laat ik u hierbij dan meedelen dat ik er trots op ben tot die liberals te behoren. Wat is daar mis mee? De liberals waren bevrijders in de ware zin van het woord - ze streden tegen de slavernij, vochten voor het vrouwenkiesrecht, keerden zich tegen Hitler en zetten zich in voor beëindiging van de rassenscheiding.

Zonder uit te zijn op persoonlijk of financieel gewin, tonen kunstenaars zich moreel betrokken bij een groot aantal zaken die onze maatschappij beroeren. Dit engagement maakt kunstenaars inderdaad vaak, beroepsmatig gezien, kwetsbaar. Ze lopen het risico een deel van hun publiek - of zelfs hun regering - te beledigen.

Zoals de geschiedenis van de zwarte lijst uit de tijd van McCarthy ons leert, moeten acteurs soms voor hun engagement boeten met een gevangenisstraf, een verbod op vertoning van hun werk of een verbod op uitoefening van hun vak.

Onze deelname aan de politiek is een natuurlijk uitvloeisel van wat wij doen. We kunnen en moeten op verantwoorde wijze gebruik maken van onze beroemdheid. Omdat we dingen aan de orde kunnen stellen, mensen kunnen bereiken en meningen kunnen beïnvloeden, moeten wij er meer dan anderen voor zorgen dat we geïnformeerd zijn.

Kunst is de handtekening van een generatie; kunstenaars geven hun eigen definitie van een tijdsgewricht. Marion Anderson, die zong op de trappen van het Lincoln Memorial omdat ze niet in Constitution Hall mocht zingen, drukte de Amerikanen met de neus op de discriminatie van de zwarten.

Kunst kan verhelderen, verlichten en inspireren. De filmversie van John Steinbecks The Grapes of Wrath liet de realiteit van de Depressie doordringen tot mensen die er hun ogen voor wilden sluiten. In the Heat of the Night is ons bijgebleven om de genadeloze visie op het rassenvraagstuk. En verleden jaar nog werden miljoenen mensen via Schindler's List geconfronteerd met de Holocaust.

Filmmakers lopen soms achter, of ze zijn bang, maar vaak zijn het dappere mensen, die hun tijd vooruit zijn. Kunstenaars werden bekritiseerd om hun betrokkenheid bij de strijd voor de burgerrechten en omdat zij zich al in een vroeg stadium keerden tegen de oorlog in Vietnam.

Ik durf te stellen dat kunstenaars in dit soort gevallen blijk gaven van meer verstand dan de meeste deskundigen en politici. Ik wil niet suggereren dat het land bestuurd moet worden door acteurs: dat hebben we al geprobeerd. Wat ik hier wil suggereren is, dat ik denk dat Amerikanen als het om aids gaat beter kunnen luisteren naar Elizabeth Taylor, die de moed had de eerste grote inzamelingsactie tegen deze gevreesde ziekte te steunen, dan naar senator Jesse Helms, die zich rechtlijnig heeft verzet tegen subsidiëring van aids-onderzoek.

Het is interessant om te zien dat Amerikanen vol lof zijn over kunstenaars die voor hun mening uitkomen in andere delen van de wereld, in China bijvoorbeeld. Het is vaak de kunstenaar die de stemlozen een stem geeft door zijn stem te verheffen als niemand anders daartoe bereid is. De Tsjechische toneelschrijver Vaclav Havel belandde er voor in de gevangenis en is nu president. Hier in ons eigen land maak ik me echter zorgen over de scheldpartijen, de stereotyperingen, het in hokjes plaatsen.

NEWT Gingrich, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, zei onlangs: 'Ik denk dat Hollywood vrijwel geen idee heeft van wat normaal Amerikaans gedrag is. Het gezonde gezin, de kerk, de conservatieve politiek, het vrije ondernemerschap: het zegt hun allemaal niets.' Ik hou er niet van dat een politicus of een partij het alleenrecht op het gezin, de persoonlijke verantwoordelijkheid en de religie voor zich opeist. De mensen in de buurt waar ik woon zijn ook normale Amerikanen.

We zijn niet geboren in een filmstudio; we komen uit alle delen van het land en de meesten van ons zijn op eigen kracht geworden tot wat we nu zijn. De uitdrukking 'normale Amerikanen' heeft een naargeestige historische klank. De term impliceert het bestaan van 'abnormale' Amerikanen, die verantwoordelijk zijn voor alles wat er mis is.

Wat kunt u van mij verwachten? Ik heb mijn opvattingen en niemand hoeft het met die opvattingen eens te zijn. Ik voel me graag betrokken. Na vele jaren van zelfonderzoek ben ik tot de conclusie gekomen dat ik de meest bevredigende gevoelens ontleen aan dingen buiten mijzelf. Ik geloof dat mensen uit alle lagen van de maatschappij, ook kunstenaars, als ze voor hun mening uitkomen, bijna alles kunnen: een eind maken aan oorlog en onrecht - en zelfs aan machtsbolwerken.

Barbra Streisand is een Amerikaans actrice.

Dit is een ingekorte versie van een toespraak die zij onlangs hield aan de Harvard Universiteit.

The Guardian/de Volkskrant

Vertaling José van Zuijlen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden