Ook de vijand van IS is geen vriend van het Westen

Islamitische Staat hoeft niet te rekenen op steun van de uiterst radicale Jabhat al-Nusra. Dat zegt de leider van de grootste concurrent van IS in een zeldzaam interview met de Arabische zender Al Jazeera. In het gesprek lijkt Mohammed al-Golani zijn groepering als een 'milder alternatief' neer te zetten. Maar is het dat ook?

Een strijder van al-Nusra hangt de vlag van zijn organisatie op in Ariha, een stad die eind mei op het Syrische regime is veroverd. Foto reuters

Westerse media hebben voornamelijk aandacht voor IS, maar in Syrië vechten tientallen verschillende groeperingen tegen het regime van Assad, en soms ook tegen elkaar. Jabhat al-Nusra is één van de belangrijkste organisaties: ze is groot, goed georganiseerd en succesvol op het slagveld.

De groepering is gelieerd aan Al Qaida en in het interview zegt Golani dat dertig procent van haar strijders uit het buitenland komt, onder wie 'een klein aantal' Amerikanen. 'Ook Europeanen, en vele Aziaten, Russen en Tsjetsjenen' vechten onder de vlag van al-Nusra in Syrië.

Samenwerking met IS is uitgesloten. 'Ik zie op dit moment, en in de nabije toekomst, geen oplossing voor onze rivaliteit', zegt Golani. 'We hopen dat de strijders van IS God om vergeving zullen vragen en bij zinnen komen.... Als dat niet gebeurt, zullen we tegen hen blijven vechten.'

Het is uitzonderlijk dat Golani met de media praat en in het interview is hij alleen vanaf de rug te zien, met een grote zwarte doek over zijn hoofd. Vorige week zond Al Jazeera het eerste deel van het gesprek uit. Hierin zei Golani dat het westen geen doelwit is van al-Nusra - tenzij het Westen hen aanvalt. 'We zijn geen moordenaars, geen criminelen. We vechten tegen degenen die tegen ons vechten.'

Mohammed al-Golani in het interview met Al Jazeera. Foto screenshot

Niet roken, eerst religieuze training, dan vechten

In 2012 was Jabhat al-Nusra nog een geheimzinnige organisatie die vanwege haar succes op het slagveld steeds meer aanhang kreeg. Lang niet iedereen die bij hen wilde vechten, werd aangenomen, vertelt een van de leiders. 'We gaan voor kwaliteit. Niet kwantiteit.'

Hoe radicaal is al-Nusra?

Wie hoopt dat de vijand van de vijand een goede vriend van de internationale gemeenschap zou kunnen zijn, komt bedrogen uit: al-Nusra is (ondanks de sussende woorden in het interview) anti-westers en streeft net als IS naar een samenleving waar de islamitische wet met harde hand wordt afgedwongen. In gebieden die ze controleert, worden mensen tot de dood gestenigd, mogen vrouwen alleen zwaar gesluierd over straat en moeten winkels dicht tijdens gebedstijden.

Sinds de opkomst van IS lijkt al-Nusra echter te worstelen met haar identiteit: hoe radicaal moet de organisatie zijn? Aan de frontlinies wordt bijvoorbeeld effectief samengewerkt met groeperingen die niet allemaal streng-islamitisch zijn. De afgelopen weken is op deze manier veel terrein gewonnen op het Syrische leger.

Al-Nusra kent echter ook hardliners: Al Qaida-veteranen uit Pakistan, Afghanistan, Jemen en Saoedi-Arabië die door de Amerikaanse regering de 'Khorasan-groep' wordt genoemd. Deze zou wel degelijk aanslagen in het westen voorbereiden en vormde voor de VS vorig jaar de legitimatie om ook boven Syrië bombardementen uit te voeren.

De twee schijnbaar verschillende agenda's van één enkele organisatie illustreert hoe onoverzichtelijk de situatie in Syrië is: er zijn heel veel spelers en er is nooit sprake van een zuiver gevecht tussen 'de goeden' en 'de slechten'.

De internationale gemeenschap kan onmogelijk een alliantie met een partij aangaan zonder zichzelf in de voet te schieten. Elke vorm van ingrijpen maakt de situatie erger, elke vorm van niet-ingrijpen ook.

Bijvoorbeeld: uit angst voor het groeiende extremisme, worden al-Nusra en IS gebombardeerd door de VS en enkele bondgenoten. Daar zijn seculiere Syriërs vast blij mee zou je denken, maar zo simpel is dat niet. Voor vele Syriërs blijft Assad de grootste boosdoener: hij heeft talloze mensen en kinderen gemarteld, en honderdduizenden vermoord met gifgas en bombardementen. Omdat extremistische organisaties de enigen zijn, die met enig succes tegen Assad vechten, is de verleiding voor seculiere Syriërs groot om hen toch te steunen. De frustratie is bovendien enorm dat het westen niet ingrijpt als Assad onschuldigen afslacht, maar wel optreedt tegen zijn enige serieuze tegenstanders: IS en al-Nusra.

Hulpverleners evacueren kinderen uit een gebouw na een luchtaanval van regeringsvliegtuigen op Aleppo. Foto afp

Nóg gevaarlijker dan IS

Plotseling waarschuwden Amerikaanse inlichtingendiensten voor een organisatie die nóg gevaarlijker zou zijn dan IS: Khorasan. Wat is dat nu weer?

De Syrische president Bashar al-Assad. Foto epa

Weerzin tegen IS

Terug naar het interview, waarin de leider van al-Nusra zijn organisatie afschildert als het redelijke alternatief voor IS. Wij zijn de groep die wel tegen Assad, maar niet tegen het Westen vecht, zo wordt verkondigd. Wij stellen ons toleranter op tegen niet-soennitische minderheden.

In het eerste deel van het interview zegt Golani echter ook dat hij orders van Ayman al-Zawahiri aanneemt: de leider van Al Qaida. Deze organisatie heeft er nooit een geheim van gemaakt wel degelijk het westen te willen aanvallen. De internationale gemeenschap moet zich dus niet laten bedotten, schrijft de goed ingevoerde journalist Charles Lister. 'De mildere positie van al-Nusra blijft beperkt tot de huidige situatie: die van de oorlog. Als het regime van Assad op een dag valt, laat Al Qaida ongetwijfeld zien waar het werkelijk voor staat.'

Door nu op een Arabische zender een 'progressief' gezicht te tonen, concludeert Lister, probeert Al Qaida steun te krijgen van diegenen die vrienden van de internationale gemeenschap hadden kunnen zijn.

Een baby van twee maanden oud in vluchtelingenkamp Yarmouk in Syrië. Volgens de UNRWA is 20 procent van de kinderen onder de 5 in het kamp zwaar ondervoed. Foto afp
Een strijder van al-Nusra met een vlag van zijn organisatie. Foto ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.