Ook de uitgevers ontkomen niet meer aan het e-boek Uitgelicht Uitgelicht De Week van de Geschiedenis krant Nederland en de Zee Zaterdag bij de krant

Vandaag begint de Frankfurter Buchmesse, de belangrijkste beurs voor het boekenvak. Ze staat dit jaar in het teken van het elektronische boek. Waarom aarzelden Nederlandse uitgevers zo lang, vraagt Victor de Kok. En Peter van Ammelrooy bekijkt de voor- en nadelen van bits en papier.

'Ik stond gereserveerd ten opzichte van het uitgeven van e-boeken, maar ik moet mijn mening bijstellen. Ze hebben een grote toekomst.' Joost Nijsen, directeur van uitgeverij Podium, deelt na enig tegenstribbelen het geluid dat de internationale literaire wereld vanuit Frankfurt laat horen: e-boeken gaan het maken. Tijdens de Buchmesse 2010, de belangrijkste boekenbeurs van de wereld, die vandaag begint, staat de opmars van de digitalisering van boeken hoog op de agenda.


'Als uitgever ontkom je niet meer aan e-boeken, iPads en alles wat de digitale wereld te bieden heeft', stelt Susan Breeuwsma, commercieel directeur van WPG Uitgevers. Ze is voor WPG - dat onder meer de uitgevers de Arbeiderspers, de Bezige Bij en A.W. Bruna vertegenwoordigt - afgereisd naar Frankfurt om te discussiëren over de toekomst van het boek. Gisteren was er al een conferentie, Tools of change, volledig gewijd aan de discussie over hoe de internationale literaire wereld moet omgaan met de groeiende markt rond digitale boeken.


'Het gaat er niet om of, maar hoe we e-boeken gebruiken', verklaart Breeuwsma. Ze wijst op het succes in de Verenigde Staten. Daar vinden e-boeken al gretig aftrek. Op de conferentie wordt vooral gesproken over een gezamenlijk platform. Nu moeten lezers met een e-reader of I-book nog kiezen tussen verschillende aanbieders als Amazon of Apple. Breeuwsma: 'Voor de klant is het makkelijker als er één systeem is voor alle apparaten.'


Amerikaanse markt

In de Verenigde Staten groeit de markt van e-boeken met de maand. De omzet van elektronische boeken bedroeg in mei 2010 148 miljoen dollar (106 miljoen euro). Maar in Nederland beleeft het e-boek voorlopig nog geen doorbraak. Hier wordt voor elke 150 papieren boeken één e-boek verkocht. Dat blijkt uit cijfers van het onderzoeksbureau GfK Retail and Technology Benelux. In de eerste zeven maanden van 2010 werden er 28 miljoen papieren boeken verkocht en werden 185 duizend e-boeken gedownload.


Toch wijzen deze cijfers niet op een 'slechte markt' voor e-boeken in Nederland, zegt Maikel Verhaaren van GfK: 'Je moet ook kijken naar hoeveel aanbod er van de uitgevers komt. En dat aanbod is nog niet heel groot.' Tot nog toe zijn er ongeveer 4.000 Nederlandse titels beschikbaar.


In de periode van januari tot en met juli dit jaar stonden tegenover de 48 duizend verkochte e-readers 185 duizend gedownloade e-boeken; een verhouding van vier digitale boeken tot één e-reader. 'Maar het aanbod zal stijgen', beklemtoont Verhaaren. 'Wanneer er meer e-boeken verschijnen, komen er automatisch ook meer e-readers of iPads. De uitgevers gaan vanzelf mee.'


Bij de Nederlandse uitgevers lijkt dat besef aanwezig. 'Het gaat allemaal ook wel heel snel.' Erik Rigters van ebook.nl doelt op de intrede van de e-reader, slechts een jaar geleden, in november 2009. Zijn onlinebedrijf verkoopt digitale boeken voor uitgevers als Augustus en Atlas, die onder meer boeken uitgeven van Adriaan van Dis en Jeroen Brouwers. 'Het gebruik van e-boeken is hier in Nederland volop in ontwikkeling. De uitgeverijen worstelen met de vraag: hoe gaan we deze exploitatiemogelijkheid kapitaliseren?'


Winstmarges

Hoe gaan de uitgevers geld verdienen aan e-boeken? Hoewel er veel productiekosten wegvallen, zeggen uitgevers niet genoeg winstmarge over te houden. 'Tot nu toe willen auteurs bij e-boeken 25 procent van de opbrengst', legt Joost Nijsen, directeur van uitgeverij Podium uit. 'Dat is meer dan wat ze krijgen bij een papieren boek.' De kosten voor marketing en redactievoering blijven naar zijn mening hetzelfde. Daarnaast wijst hij naar de psychologische beleving van consumenten. 'Ze verwachten dat e-boeken goedkoper zijn dan papieren versies.'


Nijssen heeft, net als de meesten van zijn collega's, nog geen passend verdienmodel rond de e-boeken. 'We zitten klem in de rekensommetjes, dus we moeten er proefondervindelijk uitkomen. Maar dat we gaan investeren in e-boeken is wel duidelijk, die ontwikkeling is niet tegen te houden.'


Michel Scheffer, commercieel directeur van Bol.com, heeft er alle vertrouwen in dat een goed businessmodel wordt gevonden. We zitten met alle uitgevers in hetzelfde schuitje. We moeten ontdekken hoe deze nieuwe markt te bespelen. Een voordeel is dat er geen vaste boekenprijs is bij de e-boeken, daar kunnen we mee experimenteren.' Schaeffer verwacht dat de verkoop van e-boeken in 2011 in een sneltreinvaart belandt. 'Bij ons worden er nu al per maand meer e-boeken verkocht.'


In Frankfurt heerst na afloop van de dinsdagconferentie een jubelstemming. Susan Breeuwsma: 'Iedereen is hier doordrongen van de definitieve komst van digitale boeken, maar dat vinden we ook allemaal heel leuk. De literaire wereld staat voor de grootste revolutie sinds de uitvinding van het boek. Daar gaan we ook in Nederland wat van merken.'



Bibliotheek in een koffer - Voor

Nooit meer ruziën voor aanvang van de zomervakantie over welke boeken wel en welke er niet in de koffer mee mogen. Dat is het grote pluspunt van een e-boek: daarvan passen er honderden tot duizenden op een e-reader. Voorgoed voorbij is de ergernis dat je besloot om de nieuwe Houellebecq mee te nemen, om er op een bergtop in Andalusië achter te komen dat La carte et le territoire om te huilen zo slecht is en je geen alternatief leesvoer hebt.


Er komt nog meer ruimte vrij in je vakantiekoffer. Veel e-readers kunnen ook muziek afspelen; je kunt je mp3-speler thuis laten. Vaak zit er ook een elektronisch woordenboek op je e-reader. Handig voor als je in een Franse roman op onbekende termen stuit.


Je reisgezel vindt het vast niet prettig dat je aantekeningen maakt in de enige drie romans die je besloot gezamenlijk te gaan lezen op vakantie. In een e-reader kun je notities en ezelsoren maken, zonder dat de ander daar last van heeft. Een e-boek kun je ook lezen terwijl je aan het ontbijt zit. Het klapt niet dicht, zoals een paperback. De bladzijden laten ook niet los: die waaien niet weg bij een harde wind op het strand. De e-reader onthoudt ook waar je bent gebleven.


Aan e-boeken kun je ook andere media toevoegen. Voor de iPad (de tabletcomputer van Apple) is een multimediale editie verschenen van Alice in Wonderland met animaties, spelletjes en geluid.



Zonder accu geen letters - Tegen

'Heb je de nieuwe Grunberg al uit?' 'Nee, mijn batterij was nét leeg.'


Het grootste nadeel van het e-boek is dat je een apparaat nodig hebt om hem te kunnen lezen (een e-reader als de Kindle). Apparaten hebben stroom nodig; de accu van een e-reader gaat gemiddeld rond de 5.000 bladzijden mee. Daarna moet je 'boek' aan de oplader. En dat is niet het enige minpunt aan het elektronisch boek. Net als andere moderne gadgets kunnen e-readers slecht tegen vocht en nog slechter tegen vallen. De goedkoopste e-reader kost nog altijd 109 euro, exclusief btw en verzendkosten.


Software heeft nog een nadelige kant: hij kan verouderen. De e-boeken die je nu van internet plukt, kun je over tien, twintig jaar misschien niet meer lezen, omdat het originele computerprogramma niet meer bestaat. Software is ook kwetsbaar voor hackers en bugs (weeffouten); loopt je e-reader een computervirus op, dan kun je niet meer lezen of worden misschien al je boeken gewist. Een handjevol e-boeken opnieuw van internet plukken - dat is te doen. Je hele elektronische boekenverzameling weer bij elkaar sprokkelen - en op e­readers passen honderden tot duizenden titels - dat is een enorm karwei.


E-boeken kun je nog niet lenen in de bibliotheek. Het aantal titels in webwinkels is nog beperkt. Een ander modern probleem: het elektronisch boek is ongeschikt voor boekverbrandingen.



Meteen lezen, zonder handleiding - Voor

Als er een beroepsgroep is die de verdwijning van het gedrukte boek betreurt, dan zijn het de antiquairs. E-boeken kennen geen eerste druk, geen zeldzame uitgaven, geen laatste, overgebleven exemplaar of een dat door de schrijver is gesigneerd. Het boek als verzamelobject krijgt het moeilijk, net als boekenveilingen en De Slegte. E-boeken ruiken ook niet, hebben geen geur, geen historie. Ze zijn smetteloos.


Een papieren boek kun je na lezing aan een ander geven, een e-boek waarop een kopieerbescherming zit niet. Een e-boek kun je ook niet cadeau geven: hoe doe je een strik en pakpapier om bits en bytes?


Een papieren boek heeft geen handleiding, geen knoppen die je moet leren of keuzemenu's waarin je de weg kwijtraakt. Een gewoon boek kun je niet wissen, omdat je per ongeluk de verkeerde toets indrukt. Een gewoon boek kun je ook lezen in de felle zon; veel e-readers spiegelen het licht, hoe mat hun scherm ook is.


Het gedrukte boek kent duizenden verschijningsvormen - dik, dun, hardcover en paperback, klein, groot, met wit of gekleurd papier, of met uitvouwbare kaarten.


Hoe breng je zonder een boek een wiebelende tafel weer in balans? Zonder papieren bladzijden, hoe droog je dan bladeren en bloemen?



Kreukels, stof en eeuwig kleine letters - Tegen

Wat kunnen boeken toch weinig hebben. Papier scheurt, kreukelt, vergeelt, verschimmelt, verpulvert en brandt als een tierelier. Verhuizers hebben een hekel aan klanten met grote bibliotheken: je kunt verhuisdozen maar voor de helft vullen, anders zijn ze niet te tillen. Boeken zijn ook enorme stofnesten.


Boeken dwingen je elke vijf jaar tot een bezoek aan de opticien. Anders dan bij een e-boek kun je het lettertype en de fontgrootte niet aanpassen: je moet aan een nieuwe bril als de letters op papier te klein worden.


Krijg je om middernacht zin om de nieuwe Arthur Japin te lezen? Dat is nou pech: de Bruna en de bibliotheek zijn dicht. Een e-boek kun je elk gewenst moment bestellen, je haalt hem stante pede in huis, tegen nul verzendkosten. E-boeken zijn ook nooit uitverkocht. Van sommige e-boeken kun je gratis het eerste hoofdstuk lezen, om te zien of het naar je smaak is.


Een e-boek is ook een zegen voor de schrijver. Hij heeft geen uitgever meer nodig, geen literair agent, geen drukker, geen boekbinder en geen Centraal Boekhuis dat zijn boeken distribueert. Hij kan rechtstreeks boeken verkopen aan zijn lezer.


Staan er fouten in een boek? Met een e-boek hoef je niet te wachten op een herziene herdruk.



Rectificatie / gerectificeerd


E-boeken kun je nog niet lenen in de bibliotheek (Binnenland, pagina 14, 6 oktober). Dit klopt niet. Twee jaar geleden begon NBD/Biblion een E-portal, dat inmiddels door circa dertig bibliotheken wordt gebruikt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden