Feiten voor bij de borrel

Ook de persvrijheid heeft te lijden onder de coronacrisis

Nederland staat hoog geklasseerd in de World Press Freedom Index, maar de trend is dalend. De coronacrisis maakt het er allemaal niet beter op.

Begrafenis van televisieverslaggever Adib al-Janani, die op 30 december 2020 omkwam bij een bombardement op een vliegveld in Jemen. Beeld AFP
Begrafenis van televisieverslaggever Adib al-Janani, die op 30 december 2020 omkwam bij een bombardement op een vliegveld in Jemen.Beeld AFP

Tijdens de avondklokrellen waren niet alleen Primera-winkels en stationspiano’s het doelwit van relschoppers, maar moesten ook journalisten het ontgelden bij de ‘bezorgde burgers’. In Eindhoven en Amsterdam sloegen verslaggevers op de vlucht voor op hol geslagen menigten. In Urk kreeg een beveiliger van de NOS een bijtende stof in het gezicht gegooid en in Haarlem kreeg een fotograaf een steen tegen zijn hoofd.

Uit veiligheidsoverwegingen publiceert het ANP bij foto’s over de rellen niet langer de naam van de fotograaf. De NOS heeft al langer geen stickers meer op haar busjes, om maar geen gedoe te krijgen. De VVD stelde voor om geweld tegen journalisten met minimaal een dag in de gevangenis te bestraffen. Hoe gaat het met de persvrijheid in Nederland, ook als je het vergelijkt met andere landen?

Nederland staat op een heus niet slechte vijfde plaats in de World Press Freedom Index, met een 9,96. Reporters without Borders geeft landen een score van 0 tot 100, hoe lager hoe beter. Nederland staat dan wel hoog, toch worden hier volgens het meldpunt Persveilig gemiddeld twee keer per week journalisten ernstig bedreigd of aangevallen. Het nieuwe jaar brengt daar vooralsnog geen verbetering in. In januari heeft het meldpunt 34 meldingen van bedreiging gekregen. Dat is net zoveel als in de eerste drie maanden van vorig jaar. In 2019 onderzochten Marjolein Odekerken en Laura Das hoe veilig vrouwelijke journalisten zijn. De helft van de vrouwelijke journalisten in Nederland is weleens geïntimideerd tijdens het werk, jaarlijks wordt 37 procent bedreigd.

null Beeld Thijs Balder / de Volkskrant
Beeld Thijs Balder / de Volkskrant

De hoge klassering van Nederland zegt misschien meer over de toestand in andere landen, waar nog veel minder vrije pers mogelijk is. In Noorwegen hebben journalisten het volgens de maatstaf het best, met een score van 7,8. In Turkmenistan, Eritrea en China hebben journalisten volgens de index de minste vrijheid. Maar denk niet dat in Afrika en Azië alle journalisten in gevaar zijn en dat het in het ‘vrije Westen’ allemaal in orde is. Snelle stijgers op de lijst zijn Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Verslechtering was er juist in Australië, Zweden en jawel, Nederland. In 2016 stond Nederland nog op de tweede plaats.

In 2020 kostte het journalistieke vak 53 mensen het leven. Tot nu toe is voor zover bekend in 2021 één journalist vermoord vanwege zijn werk. Adel Imaq Besmellah uit Afghanistan, directeur van een radiostation, werd na twee eerdere moordaanslagen neergeschoten op weg naar huis. Wereldwijd zitten meer dan vierhonderd journalisten in de gevangenis. Let wel, dit gaat alleen om journalisten die vanwege hun werk zijn opgepakt, niet om mensen die naast hun baan strafbare feiten plegen.

null Beeld Thijs Balder / de Volkskrant
Beeld Thijs Balder / de Volkskrant

De coronacrisis heeft invloed op de persvrijheid. Sharina Henriquez, correspondent van het Caribisch Netwerk, werd opgepakt op Aruba omdat zij op straat was tijdens de avondklok in maart 2020. Die zaak is inmiddels geseponeerd. In Hongarije heeft premier Orbán onder de coronaviruswet het publiceren van nepnieuws strafbaar gesteld; dit kan vijf jaar cel opleveren. Wat ‘nepnieuws’ is, bepaalt de regering.

Aanvallen en bedreigingen op journalisten komen dus volgens nationale en internationale bronnen steeds vaker voor in Nederland. Nu burgers hun onvrede over coronamaatregelen ook steeds meer op de media botvieren, is te vrezen dat journalisten steeds moeilijker hun werk kunnen doen.

null Beeld Thijs Balder / de Volkskrant
Beeld Thijs Balder / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden