Ook de koe verdient een fijne jeugd

Kalfjes worden meestal vlak na de geboorte bij de moederkoe weggehaald. Maar niet bij de 'familiekudde' van de Ruurhoeve. Daar gaat het om een goede balans tussen dier, mens, natuur en economie.

Corné Ansems met koe en kalf op de Ruurhoeve. Beeld Marcel van den Bergh

Melkveehouder Corné Ansems (40) is acht jaar geleden begonnen met het houden van kalfjes bij de moederkoe. Hij wilde zich onderscheiden door de dieren meer natuurlijke gedrag te gunnen. 'Bovendien molken we over ons melkquotum heen', vertelt hij in de koeienstal op het Brabantse platteland, dicht bij de Belgische grens. 'Ik produceerde te veel melk en dacht: dan kunnen de kalveren het maar beter opzuipen, die drinken al gauw twaalf liter per dag. Anders moest ik superheffing betalen.'

Hij heeft er geen moment spijt van gehad. 'Het is zo mooi om die kalfjes door de stal te zien te springen tussen hun moeders en bovendien groeien ze als kool', zegt hij. 'Begin april, als de beesten naar buiten kunnen, wordt het nog mooier. Ik verheug me nu al op de jaarlijkse koeiendans in de wei.'

Ansems heeft een gangbare melkveehouderij, zoals dat heet, geen biologische. Maar hij is steeds op zoek naar 'een goede balans tussen dier, mens, natuur en economie'.

Het familiebedrijf met 65 melkkoeien, de Ruurhoeve genaamd, heeft ook een kaasmakerij en een landwinkel. Het afficheert zich bovendien als 'belevingsboerderij': bezoekers kunnen een kijkje komen nemen, krijgen een rondleiding of een workshop kaasmaken.

Ook al botst dat soms met de gezondheid van zijn dieren, vertelt Ansems. 'De bezoekers vinden het prachtig, die kalfjes bij de moederkoe. Maar ze laten in de winter soms de staldeur openstaan, waardoor die jonge beestjes in de tocht kunnen staan en longontsteking kunnen krijgen. Enkele jaren geleden ben ik even gestopt met het gebruik van antibiotica. Maar een kalfje verliezen door een longontsteking is geen dierenwelzijn. Toen ben ik ze toch maar weer antibiotica gaan geven.'

In het stro aan de zijkant ligt een piepjong kalfje dat afgelopen zondag is geboren. De witte moederkoe met enkele zwarte vlekken kijkt op een afstandje tevreden toe. Verderop liggen zes oudere kalfjes die onbeperkt kunnen drinken bij hun moeders. Twee kalveren van 110 dagen oud staan in de 'afkickruimte': een afgeschermd stalgedeelte, waarin ze door het hek heen nog wel kunnen drinken bij de moeder, maar ook brokjes en vast voer krijgen. 'Net als een baby moet wennen als hij van de moederborst overstapt op Olvarit of andere vaste voeding, zo moet ook een kalf wennen aan het andere eten', zegt Ansems.

De kalversterfte in zijn stal is niet hoger of lager dan bij zijn collega's, denkt de boer, maar hij kan daarover geen percentage geven. 'Soms heb je gewoon domme pech', aldus Ansems. 'Dan gaat een koe op haar kalf liggen. Dat heb ik in de afgelopen acht jaar drie keer meegemaakt. Elk systeem heeft zijn voor- en nadelen.'

Nederland telt zo'n 17 duizend melkveehouderijen met 2,7 miljoen koeien, aldus cijfers van het CBS over 2015. Volgens Cynthia Verwer van het Louis Bolk-instituut voor duurzame landbouw, voeding en gezondheid, worden maar op ongeveer 45 boerderijen kalfjes bij de moeder gehouden. Meestal betreft het biologische bedrijven.

Dat het leeuwendeel van de kalfjes meteen bij de moeder wordt weggehaald, gebeurt vooral uit hygiëne-overwegingen. 'Ze worden apart gezet in een schone ruimte om het risico op besmetting en ziekten, bijvoorbeeld via koeienmest, te verminderen', zegt Verwer. 'Bovendien wordt de scheiding tussen koe en kalf moeilijker als ze langer bij elkaar blijven en vergt daardoor meer aandacht.'

Melkveehouder Ansems kan zich wel voorstellen dat de gemiddelde kalversterfte in de melkveehouderij stijgt. 'De bedrijven worden steeds groter; het is gewoon een kwestie van aandacht', zegt hij. 'Als een boer 300 melkkoeien heeft, dan is het lastig om alle koeien en kalfjes in de gaten te houden. Hij heeft ook maar 24 uur in een dag. Als je bepaalde ziektesymptomen over het hoofd ziet, gaat het snel fout.'

Bij 65 koeien is die controle een stuk gemakkelijker. Ter illustratie wijst hij op een kalf dat dun poept. 'Ik zie dat nu, maar ik zie ook dat het beestje verder niet mager of ondervoed is. Dan zit het wel goed. Hij heeft gewoon te veel melk gedronken. Maar als het een virusdiarree is, moet je wel op tijd ingrijpen.'

Ansems wil de omstandigheden voor de 'familiekudde' nog verder optimaliseren, door uitbreiding van de stal. Het Louis Bolk-instituut heeft onderzoek gedaan naar hoe boeren het beste zo'n familiekudde - alle koeien van alle leeftijdsklassen bij elkaar - kunnen houden. Het voert momenteel ook een verkennende studie uit naar het houden van het kalf bij de koe.

'Het is relatief nieuw en we kunnen veel van elkaar leren', zegt Ansems. 'Nu laten we de kalfjes 100 dagen bij de moederkoe, maar misschien is 150 dagen laten zogen wel beter. En wist je dat een kalfje daarnaast ook altijd water nodig heeft - als het alleen melk krijgt, kan het toch uitdrogen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden