Postuum

Ook de jonge Duvalier maakte volop gebruik van martel- en doodseskaders

Oud-president Jean-Claude Duvalier (63) van Haïti is zaterdag in Port-au-Prince overleden aan een hartaanval. Duvalier, ook bekend als 'Baby Doc', regeerde de Caribische eilandstaat van 1971 tot 1986 met harde hand.

Rob Vreeken
Jean-Claude 'Baby Doc' Duvalier in 2011. Beeld reuters
Jean-Claude 'Baby Doc' Duvalier in 2011.Beeld reuters

Paus Johannes Paulus II bezocht het overwegend rooms-katholieke Haïti in 1983 en sprak in het openbaar de woorden de woorden: 'De dingen moeten veranderen.'

Dat deden ze. Drie jaar kwam het volk in opstand tegen het regime van Jean-Claude Duvalier. De dictator probeerde met harde hand een einde te maken aan de revolte, die zich over het hele land verspreidde. Onder zware internationale druk legde 'Baby Doc', zoals hij werd genoemd na drie maanden van onrust zijn functie neer.

De dictator en zijn vrouw stapten op het vliegtuig naar Frankrijk en keerden pas 25 jaar later terug, min of meer stilletjes. Slachtoffers van zijn brute regime waren nu in staat klachten tegen hem in te dienen bij justitie. Hij werd aangeklaagd wegens corruptie, maar tot een veroordeling kwam het nooit. Hij leefde teruggetrokken in een villa in de heuvels bij de hoofdstad Port-au-Prince. Daar stierf hij zaterdag aan een hartaanval, 63 jaar oud.

30 duizend mensen
President Michel Martelly sprak zijn medeleven uit met de familie van de overledene, zonder te refereren aan de wreedheden, corruptie en andere misdrijven waaraan 'Baby Doc', zoals hij werd genoemd, zich heeft schuldig gemaakt tijdens zijn 22 jaar durende regeerperiode. Human Rights Watch schat dat 30 duizend mensen het leven hebben verloren door de repressie tijdens het bewind van Duvalier en dat van zijn vader François ('Papa Doc') Duvalier, die regeerde van 1957 tot 1971.

null Beeld epa
Beeld epa

Toen vader Duvalier dat jaar onverwacht overleed, viel de macht plotseling toe aan zijn pas 19-jarige zoon Jean-Claude. Hij werd 's wereld jongste staatshoofd en leek nauwelijks te zijn voorbereid op zijn taak. Baby Doc continueerde het corrupte, repressieve regime, dat na verloop van tijd overigens iets minder streng leek te worden. Er ontstond enige ruimte voor oppositionele geluiden en de pers kreeg iets meer vrijheid.

Niettemin maakte ook de jonge Duvalier volop gebruik van de Tonton Macoutes, de door zijn vader opgerichte martel- en doodseskaders wier naam alleen al een huivering kon opwekken bij de inwoners van de Haïtiaanse helft van het Caribische eiland Hispaniola (de Dominicaanse Republiek vormt de andere helft), voor het merendeel zwarte mensen van Afrikaanse komaf.

Ook onder Baby Doc was Haïti het armste land van het westelijk halfrond. Naarmate andere landen van Midden- en Zuid-Amerika zich verder ontwikkelden en hun economie zagen groeien, staken de beroerde sociale indicatoren van het verpauperde Haïti - analfabetisme, kindersterfte, levensverwachting - in de regio steeds schriller af.

Jean-Claude
Jean-Claude "Baby Doc" Duvalier in 1971, nadat hij zijn vader is opgevolgd.Beeld reuters

Dat werd er niet beter op door de zware aardbeving die het land in januari 2010 trof. Volgens de regering vielen er 230 duizend doden en de verwoestingen waren enorm. Duvalier keerde een jaar later terug uit ballingschap in Frankrijk, naar eigen zeggen om te kunnen bijdragen aan de wederopbouw van het land. Welk zinspeelde hij erop in geval van nood bereid te zijn het land weer te gaan leiden.

'Driehoek van de Dood'
Daar hadden weinig in Haïti nog behoefte aan, door de herinneringen aan een bewind dat werd gesymboliseerd door de beruchte 'Driehoek van de Dood', de drie gevangenissen waarin (naast gewone paupers die tot misdaad waren vervallen) zijn politieke tegenstanders werden opgesloten en mishandeld.

Terwijl de bevolking in armoede leefde, gingen Duvalier en zijn familie zich te buiten aan exorbitante luxe. Het met champagne besprenkelde huwelijksfeest van Baby Doc en zijn vrouw Michèle Bennett in 1980 kostte ruim 5 miljoen dollar en werd live op televisie uitgezonden. Michèle stroopte graag de duurste winkels in wereldsteden af op bontmantels, haar echtgenoot hield het bij luxe jachten en sportwagens.

In de jaren negentig in Frankrijk had Duvalier al zijn uit zijn vaderland meegesmokkelde miljoenen er doorheen gejaagd. Hij werd onderhouden door vrienden. Er waren geruchten dat financiële overwegingen een grote rol speelden bij zijn beslissing, drie jaar geleden, naar Haïti terug te keren.

Duvalier zwaait naar zijn aanhangers vanuit zijn huis in Port-au-Prince in 2011. Beeld reuters
Duvalier zwaait naar zijn aanhangers vanuit zijn huis in Port-au-Prince in 2011.Beeld reuters

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden