Ook de chief is tegen meisjesbesnijdenis

Het afsnijden van de geslachtsdelen: elke dag gebeurt het bij zevenduizend meisjes, de meesten in Afrika. De bestrijding komt op gang,..

Van onze verslaggever Rob Vreeken

Alsof ze in een tv-rechtbankserie opeens het doorslaggevende bewijsstuk tevoorschijn tovert. Florence Ali geeft Mercy, haar assistente, een seintje. Die stort daarop een zwarte plastic zak leeg op het bureau van de directeur van de Ghanese Bond voor het Welzijn van Vrouwen (GAWW).

Ali spreidt de inhoud uit over het bureaublad: negentien stuks gereedschap voor het geheel of gedeeltelijk wegsnijden van vrouwelijke geslachtsdelen. Scheermessen, knipmessen, twee slijpstenen. Al het metaal ziet er verweerd uit. Eén mesje overtreft de rest verre in aftandsheid, het lemmet is door het roesten gaan kartelen.

IJzingwekkende gedachte dat dit ding tot voor kort werd gebruikt om baby’s en pubermeisjes genitaal te verminken. In het lichtste geval door een inkeping van de clitoris, in het zwaarste geval door het totaal wegsnijden van clitoris en kleine schaamlippen en een groot deel van de grote schaamlippen, gevolgd door het dichtnaaien van de bloederige opening, op een plasgaatje na.

‘Het meisje of de vrouw wordt stevig vastgehouden door een aantal vrouwen, onder wie familieleden’, aldus een brochure van de GAWW. ‘De benen worden uiteengetrokken. Delen van het geslachtsorgaan worden weggesneden. De wond wordt gedept met alcohol, of citroensap, kokosolie, as, een kruidenmengsel of koeienpoep. De benen van het meisje worden samengebonden tot de wond is geheeld.’

Jaarlijks treft wereldwijd twee tot drie miljoen vrouwen en meisjes dit lot. Naar schatting 135 miljoen vrouwen en meisjes zijn besneden. Veruit de meesten in Afrika, in de gordel van Senegal tot Somalië, de rest in het Midden-Oosten en Zuid-Azië. Het verband met de islam is – statistisch gesproken – merkwaardig. In Marokko, Algerije en Libië bijvoorbeeld komt het niet voor, in het naastgelegen Egypte op zeer grote schaal. Ook niet-moslims in Afrika bezuiden de Sahara doen aan genitale verminking.

In sommige landen is de praktijk hardnekkig, elders, zoals in Ghana, wordt serieus werk gemaakt van een wettelijk verbod. In enkele Ghanese districten komt de praktijk op grote schaal voor, in andere juist helemaal niet. Vooral onder de moslims in het noorden gebeurt het, zegt Florence Ali, maar niet alleen onder hen. Vrouwenbesnijdenis gaat ook hier door alle religies heen.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat het aantal besneden meisjes en vrouwen in Ghana op 15 tot 30 procent. Sinds genitale verminking in 1994 in Ghana werd verboden, is het aantal besnijdenissen zeker teruggelopen, zegt Ali. Haar organisatie neemt met steun van het VN-bevolkingsfonds (Unfpa) het leeuwendeel van de bestrijding voor haar rekening.

De GAWW werkt samen met traditionele lokale leiders, chiefs (‘Vaak goed opgeleide mensen’, volgens Ali), om de dorpsgemeenschappen ervan te overtuigen dat besnijdenis kwalijk en ongezond is. De besnijders krijgen steun bij het creëren van een andere inkomstenbron. In de Upper West Region zweerden onlangs tien besnijd(st)ers collectief hun oude stiel af. Hun gereedschap leverden ze in bij de GAWW. De vangst ligt op Ali’s bureau uitgespreid.

Zelfs uit buurland Ivoorkust – waar programma’s als die van GAWW nauwelijks bestaan – krijgt de organisatie verzoeken van verlichte chiefs om hen te helpen het gebruik uit te bannen. Keerzijde van de Ivoorkust-connectie: sommige families in de westelijke grensstreek van Ghana reizen naar Ivoorkust voor de besnijdenis-ceremonie. In het buurland bestaat immers geen verbod.

Ook de regio’s van Ghana waar besnijdenis van oudsher niet voorkomt, maken door de trek naar de stad kennis met het fenomeen. Maar nog lang niet tot iedereen aan de verstedelijkte kust van Ghana is doorgedrongen dat in delen van het achterland zulke schadelijke tradities voortbestaan. Voor menigeen in Accra lijkt vrouwenbesnijdenis een exotisch onderwerp te zijn – iets voor landen ver weg.

Nadat Eunice Maasodong, verslaggeefster bij de Ghanese radio, een uitzending had gemaakt over besnijdenis van meisjes, werd ze gebeld door een parlementslid. ‘Hij wist niet dat het nog gebeurde, hij dacht dat het uitgestorven was’, zegt ze. ‘Nu zet hij zich in voor de ontwerp-wet om niet alleen degene die de ingreep uitvoert te bestraffen, maar ook alle andere betrokkenen.’

Volgens de wet uit 1994 wordt besnijdenis bestraft met een celstraf van niet minder en niet meer dan drie jaar. Vervolging vindt ook echt plaats. In Ghanese gevangenissen, zegt Florence Ali, zit een fors aantal oudere vrouwen, sommigen voor meer dan drie jaar: voor elk slachtoffertje een aparte strafmaat.

Eunice Maasodong is lid van een netwerk van journalisten die, met succes, onderwerpen op het gebied van seksuele gezondheid promoten in de media. ‘We maken afspraken om met z’n allen een district te bezoeken voor reportages, of om tegelijk aandacht te besteden aan een probleem.’

Sommige onderwerpen krijgen riant media-aandacht, doordat televisie, radio en de vrouwenpagina¿s van de dagbladen er tegelijk over uitpakken. Op die manier zijn de gruwelbeelden van de genitale verminking in Ghana tot het publieke domein doorgedrongen. Maasodong: ‘We mikken met ons netwerk vooral op politici en opinieleiders. Het is mooi als ons werk tot kamervragen leidt.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden