InterviewCDA-Kamerlid Harry van der Molen

Ook CDA wil terug naar de basisbeurs. ‘Leenstelsel was heel dure vergissing’

Na PvdA, GroenLinks, D66, SGP en ChristenUnie komt nu ook het CDA in het verkiezingsprogramma met een voorstel om de basisbeurs opnieuw in te voeren. Die bedraagt voor uitwonende studenten maximaal 600 euro als ouders niet meer dan 40 duizend euro verdienen. Met SGP en ChristenUnie is het CDA altijd tegenstander van het huidige leenstelsel geweest. De ov-jaarkaart voor studenten blijft.

Studenten op de Hogeschool Rotterdam.Beeld ANP

De minimale beurs voor uitwonende studenten wordt bij het CDA 300 euro. Voor thuiswonenden is het minimumbedrag 150 euro, oplopend tot 450 euro voor lagere en middeninkomens. CDA-Kamerlid Harry van der Molen, nummer 9 op de nieuwe kandidatenlijst en woordvoerder hoger onderwijs, heeft zich steeds tegen het zogenoemde ‘studievoorschot’ verzet. ‘Het is de pinautomaat van de overheid geworden, waarmee heel veel studenten zich voor nul procent rente in maximale schulden hebben gestoken.’

Rode draad in de plannen van de diverse partijen is dat lenen wel mogelijk blijft, maar dat een tegemoetkoming door de overheid terugkeert. De PvdA stelt een basisbeurs in het vooruitzicht en compensatie voor studenten die moesten lenen sinds in 2015 het leenstelsel is ingevoerd. Dat moet worden bekostigd uit een belasting-toptarief van 60 procent. GroenLinks heeft daarop een variant: naast de basisbeurs zou iedere 18-jarige een startkapitaal van 10 duizend euro moeten ontvangen, te financieren uit een ‘miljonairsbelasting’.

De ChristenUnie zet in op 500 euro voor uitwonende studenten, ongeacht het inkomen van de ouders. D66 en SGP willen geen stelselwijziging, maar bepleiten een lagere drempel voor de aanvullende beurs. Daardoor zouden studenten ongeveer 400 euro krijgen als hun ouders niet meer dan 70 duizend euro verdienen – wat uitpakt als een basisbeurs.

Wat vindt u van het voorstel van D66 en SGP?

Van der Molen: ‘Het uitgangspunt om te moeten lenen, is fout. Het is een systeem dat aan jonge mensen veel druk oplegt en ze een start in het leven geeft met enorme schulden. Dat moet echt op de helling. Helaas was dat in het coalitieakkoord drie jaar geleden onbespreekbaar. We trokken op met de ChristenUnie, maar VVD en D66 wilden het niet opgeven. Nu zijn alle dominostenen onze kant opgevallen, al is het nog wachten op het VVD-programma.’

Hoe denkt het CDA over compensatie van studenten die noodgedwongen moesten lenen, zoals de PvdA wil?

‘Daar staan wij voor open, maar het zal ingewikkeld zijn. We hebben met verschillende groepen te maken. Want hoe compenseer je ouders met een niet al te breed inkomen die voor hun kind de teller op nul hebben gehouden? Daar dreigen allerlei oneerlijkheden. Wat we in elk geval niet moeten doen, is de oplossing zoeken via een belastingherziening. Ziet u de belastingdienst zoiets de komende vijf jaar uitvoeren? Het gaat om studiefinanciering, daar zit het probleem en dat moeten we met een degelijke hervorming oplossen.’

CDA Tweede kamerlid Harry van der Molen in de Tweede Kamer.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

U hebt vaak gewaarschuwd voor de schuldenberg van meer dan 20 miljard die inmiddels is opgebouwd. Wat moet daarmee gebeuren?

‘Een deel zal blijven uitstaan, dat is altijd zo geweest. Ook vroeger kon je lenen. Een ander deel zal worden gebruikt voor compensatie. En er is een deel waarvan we weten dat het sowieso niet terugkomt. Dat is nu eenmaal zo. Daarom moeten we het systeem ook nu stoppen, omdat het bedrag anders zou oplopen tot meer dan 30 miljard. Dat zou vroeg of laat tot een bezuiniging op onderwijs leiden.’

Het leenstelsel leverde 1 miljard op voor het hoger onderwijs. Allerlei initiatieven zijn van de grond gekomen. Moeten die nu weer sneuvelen?

‘Nee, dat bedrag gaan we niet uit het onderwijs trekken. Ons programma wordt nog doorgerekend door het Centraal Planbureau. Het streven is per 1 september 2022 van het leenstelsel af te zijn. Dan was het een heel dure vergissing van zeven jaar. Zeven is het Bijbelse getal van de volheid, dus dan kunnen we er ook mee kappen.’

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de beurs voor thuiswonenden wat het CDA betreft op kan lopen tot 350 euro. Dat moest zijn: 450 euro. 

Lees ook 

De PvdA was initiator van het leenstelsel, maar trekt in het nieuwe verkiezingsprogramma haar handen ervan af. U leest er hier meer over.

Voorstander D66 en tegenstander SGP vonden elkaar in een pragmatische oplossing: voer geen stelselwijziging door, maar maakt de drempel voor een aanvullende beurs lager. Zij sloten daarover een stembusakkoord, zoals u hier kunt lezen.

Al eind 2018 tekende zich af dat het politieke draagvlak voor het leenstelsel afbrokkelde. Dat kunt u in deze analyse teruglezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden